مدیریت مسئولانه بحران

به گزارش صبح ساحل، ساعت از دو بامداد گذشته بود. شهرها در سکوت سنگین شب فرو رفته بودند که ناگهان صدای انفجار، تاریکی جاده‌ها و شهرهای هرمزگان را شکافت. در چند نقطه از استان، هم‌زمان حمله صورت گرفت؛ پل‌ها آسیب دیدند، یک تونل مسدود شد، تأسیسات آب‌شیرین‌کن بونجی جاسک از مدار خارج شد و ۱۱۶ دکل مخابراتی از دسترس خارج شدند. در فاصله‌ای کوتاه، یک استان با چند بحران هم‌زمان روبه‌رو شد؛ راه‌ها آسیب دید، ارتباطات مختل شد و دسترسی به آب آشامیدنی هزاران نفر در معرض خطر قرار گرفت. این اما فقط یک حمله نظامی نبود؛ آزمونی بود برای توان مدیریت بحرانی که در یکی از گرم‌ترین روزهای سال، بر استانی با فاصله‌های طولانی و زیرساخت‌های گسترده تحمیل شده بود.

هرمزگان باید در یک روز، هم‌زمان با آثار حمله، گرمای نزدیک به ۵۰ درجه، اختلال ارتباطات، آسیب به شبکه آب و انسداد مسیرهای ارتباطی مقابله می‌کرد. در چنین شرایطی، یک حادثه به‌سرعت می‌تواند به زنجیره‌ای از بحران‌ها تبدیل شود؛ مگر آنکه دستگاه‌ها پیش از بزرگ‌تر شدن بحران، وارد عمل شوند.

همان سحرگاه شنبه 27 تیرماه، این زنجیره در نقاط مختلف استان شکل گرفت. سه پل و یک تونل آسیب دیدند و عبور و مرور در برخی محورهای مهم با اختلال مواجه شد. در شرق هرمزگان، ایستگاه پمپاژ آب‌شیرین‌کن بونجی جاسک نیز هدف حمله قرار گرفت. تأسیسات آب‌شیرین‌کنی با ظرفیت تولید ۳ هزار و ۱۵۰ مترمکعب آب در شبانه‌روز از مدار خارج شد و تأمین آب آشامیدنی حدود ۱۰ هزار نفر از ساکنان ۲۰ روستای غرب جاسک با اختلال جدی مواجه شد.هم‌زمان، آسیب به ۱۱۶ دکل مخابراتی، ارتباطات را در بخش‌هایی از استان مختل کرد. در زمان بحران، ارتباطات تنها وسیله تماس نیست؛ بخشی از زیرساخت امنیت و آرامش عمومی است.اما پاسخ هرمزگان به این زنجیره بحران، انتظار از دستور مقامات کشوری نبود.از نخستین ساعات اداره‌کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای، شرکت آب و فاضلاب، مخابرات، پلیس راه و راهور، هلال احمر و نیروهای امدادی و خدماتی درگیر مدیریت بخش‌های مختلف بحران شدند. هر دستگاه مسئولیت بخشی از مسئله را برعهده گرفت.در محور کهورستان ـ لار، محدوده روستای نیمه‌کار، تخریب و ریزش سازه پل، مسیر را مسدود کرد. نیروهای راهداری عملیات بازگشایی را آغاز کردند و محور به‌صورت دوطرفه بازگشایی شد.

در تونل ایستگاه شهید میرزایی بندرعباس نیز مسیر رفت که بر اثر حمله مسدود شده بود، دوباره بازگشایی شد. هم‌زمان، مسیرهای جایگزین و جریان ترافیک با همکاری راهداری، پلیس راه و راهور مدیریت شد.

در جاسک، شرکت آب و فاضلاب هرمزگان برای جلوگیری از تبدیل اختلال تولید آب به بحران انسانی، آبرسانی با تانکر را آغاز کرد. هم‌زمان، عملیات بازگرداندن تأسیسات آسیب‌دیده به مدار انجام شد و آب‌شیرین‌کن بونجی در کمتر از ۴۸ ساعت دوباره فعال شد.

در حوزه ارتباطات نیز مخابرات هرمزگان و نیروهای فنی برای احیای دکل‌های خارج‌شده از مدار وارد عمل شدند. بازگشت ارتباطات، در آن شرایط، تنها یک عملیات فنی نبود؛ بازگرداندن بخشی از آرامش به جامعه بود.

در کنار نیروهای رسمی، همراهی مردم نیز نقشی تعیین‌کننده داشت. در بحران، مرز میان «مردم» و «مسئول» کم‌رنگ می‌شود؛ همه در یک موقعیت مشترک قرار می‌گیرند و به اندازه توان خود، بخشی از بار بحران را بر دوش می‌کشند.این تجربه، البته به معنای بی‌نقص بودن مدیریت بحران در هرمزگان یا زنجیره اتفاقات نیست. هر حادثه‌ای باید پس از پایان، دقیق بررسی شود و نقاط ضعف زیرساختی و مدیریتی آن مورد بازنگری قرار گیرد. اما در کنار نقد و مطالبه‌گری، باید واقعیت دیگری را نیز دید: استانی که هم‌زمان با حمله، گرمای شدید، اختلال آب، آسیب جاده‌ای و قطع ارتباطات مواجه شده بود، توانست بخش مهمی از خدمات حیاتی را در کوتاه‌ترین زمان ممکن احیا کند. هرمزگان، زیر فشار بحران، فقط آسیب‌پذیری‌هایش را نشان نداد؛ ظرفیت ایستادنش را هم به نمایش گذاشت.