نشانه‌هایی از چرخش ریاض

به گفته منابع خبری اختلافات بر سر نحوه مدیریت جنگ و تهدیدهای اقتصادی علیه عربستان از سوی دونالد ترامپ، روابط این دو شریک را تیره کرده است؛ به‌طوری که گفته می‌شود واشنگتن و ریاض متقابلاً یکدیگر را نادیده گرفته و از سطح همکاری‌های نظامی دوجانبه کاسته‌اند. این پیامدها باعث شده است تا ایالات متحده در مورد حضور خود در عربستان تجدید نظر کند و تمرکز نیروهایش را به کشورهایی معطوف سازد که از جنگ با ایران حمایت می‌کنند؛ کشورهایی از جمله اسرائیل و اردن.

با وجود خشم کاذب ناشی از حملات ایران، کشورهای حوزه خلیج فارس کانال‌های ارتباطی خود را با تهران، حتی در سطح امنیتی، باز نگه داشته‌اند. چندین کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس در حال حرکت به سوی ترمیم روابط و تعمیق مناسبات اقتصادی با همسایه خود در آن سوی خلیج فارس هستند. برخی کارشناسان معتقدند که سرمایه‌گذاری ممکن است عامل بازدارنده مؤثرتری باشد. شاید اگر منافع اقتصادی کشورهای حوزه خلیج فارس و ایران به هم گره بخورد، تهران پیش از اقدام به حمله به این منطقه، تأمل کند. چراکه کشورهای خلیج فارس با توجه به رفتار ایالات متحده در قبال اسرائیل و رویکرد نظامی‌گرایانه اسرائیل در منطقه خاورمیانه، به‌طور فزاینده‌ای اسرائیل را به عنوان تهدیدی برای کل خاورمیانه تلقی می‌کنند، به‌ویژه پس از حمله سال ۲۰۲۵ در دوحه و جنگ با ایران. این عمل آن‌ها را به رفتاری مستقل‌تر نسبت به آمریکا وادار کرده است؛ چراکه آن‌ها تاوان حمایت ایالات متحده از اسرائیل را برای حمله به ایران، با خسارات اقتصادی و تنش‌های شدید منطقه‌ای پرداخت کردند. به خصوص که تا قبل از جنگ، این کشورها تمام تلاش خود را برای جلوگیری از آغاز درگیری‌ها کردند ولی برنده این تلاش‌ها در نهایت اسرائیل بود.

چگونه جنگ ایران باعث درگیری بین ترامپ و ولیعهد عربستان شد

بعد از آغاز پروژه آزادی از سوی آمریکا، ریاض که نگران اقدامات تلافی‌جویانه بیشتر از سوی ایران و بسته شدن تنگه باب‌المندب بود، دسترسی به پایگاه‌ها و حریم هوایی خود را مسدود کرد. این امر باعث شد که موجی از تماس‌های تلفنی پرتنش و فوری بین واشنگتن و محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان آغاز شود. اما ولیعهد از ترس اینکه طرح آمریکا می‌تواند جنگ را دوباره شعله‌ور کند، موضع خود را حفظ کرد. در نتیجه دولت ترامپ مجبور شد کمتر از ۴۸ ساعت پس از اجرای طرح آزادی، آن را تعطیل کند. مأموریتی که تنها دو کشتی آمریکایی را از تنگه عبور داده بود و شکستی برای دولت ترامپ محسوب می‌شد. به گزارش «وال‌استریت ژورنال»، به گفته مقامات عرب، ریاض تنها پس از آن محدودیت‌های مربوط به استفاده از پایگاه‌ها و حریم هوایی خود را لغو کرد که مقامات آمریکایی هشدار دادند در صورت عدم انجام این کار، نام پادشاهی سعودی را از فهرست اولویت‌های دریافت تسلیحات دفاعی حذف خواهند کرد. سعودی‌ها بیش از پیش دولت آمریکا را غیرقابل‌اعتماد و حتی گاهی تهدیدی برای کشورهای عربی حوزه خلیج فارس می‌دانند.از زمان حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، عربستان کوشیده است تا برای حفظ منافع خود، مسیری میانه را در پیش گیرد. در شرایطی که ترامپ تلاش می‌کند با تمرکز بر برنامه هسته‌ای تهران، دیپلماسی با ایران را پیش ببرد، عربستان همچنان به دنبال اجرای ابتکارات مستقل خود است؛ اقداماتی که با اولویت‌های آمریکا فاصله دارد و بر تقویت روابط با سایر کشورها -از جمله پاکستان و چین- متمرکز است. چین همان کشوری است که در سال ۲۰۲۳ به برقراری گشایش دیپلماتیک میان پادشاهی سعودی و ایران کمک کرد.

وزیر امور خارجه عربستان سعودی هفته گذشته به چین سفر کرد. این در حالی است که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، هفته گذشته در جریان سفر خود به خاورمیانه و بازدید از کشورهایی که در جریان جنگ هدف حملات ایران قرار گرفته بودند، عربستان را در برنامه سفر خود نگنجاند. ریاض همچنان عدم سفر «روبیو» را نوعی بی‌اعتنایی حساب‌شده تلقی می‌کند. از سویی شاهدیم که عربستان سعودی، هیاتی بلندپایه برای شرکت در مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی اعزام کرد این درحالی است که به نقل از خبرگزاری تسنیم، آمریکا طی ابلاغی بسیاری از کشورها را برای شرکت در مراسم وداع منع و این عمل را غیردوستانه تلقی کرده است. با این حال عربستان سعودی باز هم مسیری دیگری را انتخاب نمود.

هنوز مشخص نیست که عمق شکاف میان واشنگتن و ریاض تا چه حد افزایش یافته است؛ به‌ویژه آنکه این روابط نقشی کلیدی در تقویت نظام «پترودلار» و زنجیره‌های تأمین مواد معدنی حیاتی ایفا می‌کند و بستری برای معاملات عمده تسلیحات آمریکایی فراهم می‌آورد.