ادرار، با الگوی تکرار

نیاز مکرر به دفع دارید؟

به طور معمول، کلیه‌ها ادرار می‌سازند و این ادرار به سمت مثانه حرکت می‌کند. مغز سیگنال‌هایی می‌فرستد که به بدن دستور ادرار کردن را می‌دهد، سپس عضلات کف لگن شل می‌شوند و اجازه می‌دهند ادرار از بدن خارج شود. اما در شرایطی که فرد به مثانه بیش‌فعال مبتلا باشد، عضلات مثانه بدون اراده منقبض می‌شوند. این وضعیت باعث می‌شود که فرد احساس کند نیاز مکرر به دفع ادرار دارد حتی در شرایطی که مثانه پر نباشد.

در واقع، مثانه بیش‌فعال (Overactive bladder-OAB) به وضعیتی گفته می‌شود که فرد نیاز مکرر و فوری به ادرار کردن دارد. البته ممکن است با نشت غیرارادی ادرار و تکرر ادرار نیز همراه باشد که به آن بی‌اختیاری ادرار می‌گویند. این وضعیت میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان تحت تاثیر قرار می‌دهد. بر اساس یک بررسی پژوهشی در سال 2025، ممکن است در 20 درصد از جمعیت جهان رخ دهد و در زنان بیشتر از مردان دیده می‌شود. کنترل علائم این بیماری می‌تواند دشوار باشد، زیرا مثانه بیش فعال اغلب غیر قابل پیش‌بینی است. آن دسته از افرادی که به این مشکل مبتلا هستند، ممکن است در انجام فعالیت‌های اجتماعی خود دچار مشکل شوند و آن را محدود کنند. کاهش تعامل اجتماعی و کاهش کیفیت زندگی؛ انزوا و پریشانی را برای افراد ایجاد خواهد کرد.

مثانه بدون آرام و قرار

ابتلا به بی‌اختیاری ادرار همیشه نشان‌دهنده مثانه بیش فعال نیست. این مسئله به دلایل دیگری نیز ممکن است بروز کند. گاهی خندیدن با شدت زیاد، سرفه کردن شدید یا نگه داشتن طولانی مدت ادرار نیز با بی‌اختیاری و نشت ادرار همراه است. مثانه بیش‌ فعال، اغلب با میزان تکرر و فوریت در دفع ادرار شناخته می‌شود. به طور کلی، علائمی چون نیاز فوری و غیر قابل کنترل به ادرار کردن، نشت مکرر غیر ارادی ادرار، تکرر ادرار (بیش از 8 بار در 24 ساعت) و الگوی بیدار شدن بیش از یک‌بار در شب برای دستشویی رفتن، می‌توانند نشان‌دهنده ابتلا به مثانه بیش‌فعال باشند. البته گاهی علائم به موارد یاد شده خلاصه نمی‌شوند و در برخی افراد موارد دیگری نیز وجود دارد به همین دلیل تشخیص قطعی ابتلا تنها توسط پزشک متخصص بیماری‌های کلیه و مجاری ادرار امکان‌پذیر است. باید توجه داشت که این علائم فقط در رابطه با مثانه بیش‌فعال وجود ندارد و گاهی دلیل بروز آن به بیماری‌های دیگر نیز برمی‌گردد. پس در صورت بروز هر نوع علائم غیر عادی باید به پزشک مراجعه کرد.

مستعد بیش‌فعالی هستید؟

برخی عوامل و شرایط ممکن است علائمی شبیه به مثانه بیش‌فعال ایجاد کنند و در شرایطی که فرد به مثانه بیش‌فعال مبتلا باشد، مشکلات بیمار را تشدید خواهد کرد. برای مثال، مصرف زیاد مایعات و داروهایی که تولید ادرار را افزایش می‌دهند، یکی از این موارد است. عوامل دیگری چون مصرف کافئین، الکل یا سایر مواد محرک مثانه، علائمی شبیه به مثانه بیش فعال ایجاد خواهند کرد و علائم مثانه بیش‌فعال را در مبتلایان تشدید می‌کنند. خالی نشدن کامل مثانه هنگام ادرار و بیماری‌های مربوط به سلامت مثانه مانند سنگ مثانه، می‌توانند منجر به بروز علائمی شبیه به مثانه بیش‌فعال شوند. همچنین در مردان بزرگ شدن پروستات با افزایش سن، به ویژه در افراد 60 سال و بالاتر، این مسئله علائمی شبیه به مثانه بیش‌فعال ایجاد خواهد کرد. علت دقیق ابتلا به مثانه بیش‌فعال مشخص نیست اما با افزایش سن، خطر ابتلا به این بیماری بیشتر می‌شود البته نباید این نکته را از یاد برد که این مسئله بدین معنی نیست که هر نوع تکرر ادرار یا فوریت برای دفع ادرار در سنین بالا ناشی از مثانه بیش‌فعال است. به عبارت روشن‌تر، افزایش سن فقط شانس ابتلا را افزایش می‌دهد پس در صورت بروز علائم، حتما باید برای بررسی به پزشک مراجعه کرد. تشخیص مثانه بیش‌فعال شامل ترکیبی از آزمایش ادرار، معاینه فیزیکی، سونوگرافی از مثانه و سایر آزمایش‌های تخصصی است تا علت زمینه‌ای مثل عفونت ادراری یا ناهنجاری‌های مثانه پیدا شود. گاهی بنا بر تشخیص پزشک متخصص بیماری‌های کلیه و مجاری ادرار، برای فرد باید سیستوسکوپی (Cystoscopy)، انجام شود. این روش در واقع آندوسکوپی مثانه محسوب می‌شود و در حالی‌که فرد تحت بیهوشی قرار می‌گیرد، یک لوله باریک وارد مثانه خواهد شد که سر آن یک دوربین پیشرفته و خاص قرار دارد. با این روش پزشک می‌تواند داخل مثانه را بررسی کند و مواردی چون سنگ و تومور را ببیند. گاهی نمونه‌برداری (بیوپسی) در حین دیدن نیز انجام خواهد شد.

پایانی برای مثانه بیش‌فعال

درمان مثانه بیش‌فعال از هر فرد به فرد دیگر متفاوت است و با توجه به شدت، علائم، سن و ...، درمان در نظر گرفته خواهد شد. تقویت عضلات کف لگن، به بهبود وضعیت افراد مبتلا به مثانه بیش فعال کمک می‌کند. برای داشتن یک برنامه تخصصی تقویت عضلات کف لگن، باید از پزشک راهنمایی گرفت. به طور کلی، ورزش‌هایی با عنوان کگل (Kegel exercises)، به تقویت عضلات کف لگن کمک خواهد کرد. برای انجام تمرینات کگل باید عضلات کف لگن را منقبض کرده و برای چند ثانیه آن را نگه داشت. این کار را باید چندین بار در روز انجام داد. برخی از فیزیوتراپیست‌ها نیز به شکل تخصصی روی عضلات کف لگن کار می‌کنند. تمرینات عضلانی هدفمند و قدرتی مخصوص کف لگن، به مدیریت انواع مشکلات ادراری از جمله فوریت، تکرر و علائم شبانه کمک می‌کند.

یکی دیگر از مواردی که ممکن است برای درمان در نظر گرفته شود، تجویز دارو است. برخی داروها به کاهش علائم و کاهش دفعات نیاز فوری دفع ادرار و بی‌اختیاری کمک می‌کنند. این داروها باید حتما تحت نظر پزشک مصرف شوند چون ممکن است عوارضی داشته باشند علاوه بر این، در شرایطی که بیماری دیگری با علائم مشابه مثانه بیش‌فعال مطرح شود خود فرد نمی‌تواند به درستی تشخیص دهد، در چنین شرایطی ممکن است آن بیماری تشدید شود. پس از مصرف هر نوع دارو به شکل خودسرانه باید پرهیز کرد. یکی دیگر از مواردی که ممکن است پزشک متخصص در برخی بیماران از آن کمک بگیرد، بوتاکس است. دوزهای کم بوتاکس به طور موقت عضلات مثانه را فلج یا ضعیف می‌کند.

این درمان باعث می‌شود که عضلات، انقباض کمتری داشته باشند در نتیجه علائم مثانه بیش‌فعال کاهش می‌یابد. به طور کلی، اثر تزریق 6 تا 9 ماه باقی می‌ماند. بنابراین ممکن است به تزریق‌های مکرر نیاز باشد که تشخیص این مسئله بر عهده پزشک متخصص است.

در شرایطی که شدت مثانه بیش‌فعال زیاد باشد و روند معمول زندگی فرد را دچار اختلال کند، از روش‌های دیگری مثل تحریک الکتریکی عصب درشت نی از طریق پوست یا جراحی کمک گرفته می‌شود. روش تحریک الکتریکی؛ سیگنال الکتریکی اعصابی که پیام‌ها را به مثانه می‌رسانند تغییر می‌دهد.

متخصصان سلامت، این تحریک الکتریکی را با استفاده از یک سوزن کوچک که از روی پوست در ساق پا فرو می‌رود، انجام می‌دهند. اگرچه بسیاری از مطالعات روی این درمان در مقیاس کوچک بوده‌اند اما برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که می‌تواند موثر باشد. روش‌های دیگری نیز وجود دارند که پزشک در صورت لزوم از آن‎‌ها کمک می‌گیرد. چنانچه دارو، تحریک عصبی یا سایر روش‌های درمانی به کاهش علائم کمک نکند، پزشک ممکن است جراحی را پیشنهاد دهد. معمولا جراحی با هدف بهبود وضعیت انجام خواهد شد.

حواس‌تان به خوراکی‌ها باشد

تغذیه به طور مستقیم بر سلامت بدن به ویژه ادرار اثر می‌گذارد. برخی از انواع غذاها و نوشیدنی‌ها به مثانه ‌فشار وارد می‌کنند و خطر تحریک مثانه و علائم مثانه بیش فعال را افزایش می‌دهند. افراد مبتلا به مثانه بیش‌فعال باید یک لیست از خوراکی‌ها و غذاهایی که باعث تشدید علائم آن‌ها می‌شوند، تهیه کنند. به طور کلی، نوشیدنی‌های گازدار، مصرف بیش از حد مایعات و کافئین ممکن است باعث تشدید علائم مثانه بیش فعال شوند. مبتلایان حدود 2 تا 3 ساعت قبل از خواب باید نوشیدن مایعات را محدود کنند. آن دسته از افراد مبتلا به مثانه بیش فعال که به گلوتن (پروتئین موجود در مواد غذایی حاوی گندم مانند نان، ماکارونی و...) حساسیت دارند، با مصرف غذاهای حاوی گلوتن دچار تشدید علائم خواهند شد. مرکبات، محصولات حاوی گوجه فرنگی، غذاهای تند، شیرین‌کننده‌های مصنوعی، نوشیدنی‌های الکلی، طعم‌دهنده‌های مصنوعی و مواد نگهدارنده، باعث تشدید علائم مثانه بیش‌فعال در برخی از افراد خواهد شد.

منبع:healthline.com