باج‌خواهی ادامه‌دار ترامپ از کشورهای عربی

رئیس جمهور آمریکا، خبر دریافت عوارض 20 درصدی را در بحبوحه تشدید تنش‌ها میان ایران و ایالات متحده بر سر کنترل این آبراه -که شریان حیاتی تأمین انرژی جهان محسوب می‌شود- اعلام کرد؛ در وضعیتی که آتش‌بس میان تهران و واشنگتن عملاً از هم پاشیده و خطر بازگشت به جنگی تمام‌عیار در منطقه سایه انداخته است. رئیس‌جمهور آمریکا هنگام اعلام طرح خود برای وضع عوارض، آن را راهی برای جبران هزینه‌های ایالات متحده جهت تأمین حفاظت نظامی از شناورهای عبوری از این آبراه توصیف کرد. ترامپ اظهار داشت که آمریکا در ازای ایفای نقش «نگهبان» این تنگه حیاتی باید ۲۰ درصد [از ارزش محموله یا هزینه حمل] را به عنوان جبران خدمات دریافت کند. ترامپ در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «تنگه هرمز باز است و با حضور ایران یا بدون آن، باز خواهد ماند.» او افزود که ایالات متحده این عوارض ۲۰ درصدی را برای پوشش «تمام هزینه‌های ضروری» اعمال خواهد کرد و آن را «مسئله‌ای مبتنی بر انصاف» خواند؛ وی همچنین اظهار داشت که ایالات متحده محاصره بنادر ایران را از سر خواهد گرفت.این نخستین بار نیست که دونالد ترامپ چنین عوارضی را مطرح می‌کند. در ماه آوریل و در مقطعی که درگیری‌ها به‌طور موقت متوقف شده بود، دولت ترامپ پیشنهاد دریافت عوارض مشترک برای تنگه هرمز را مطرح کرد که به نفع ایران و ایالات متحده می‌بود. او ماه گذشته نیز پس از امضای توافق آتش‌بس موقت با ایران، احتمال وضع چنین هزینه‌ای را باز هم پیش کشیده بود؛ اعلام این تصمیم از سوی او، هم‌زمان با دستور از سرگیری محاصره ایران، نشان‌دهنده آن است که گزینه‌های او برای حل‌وفصل مناقشه رو به کاهش می‌رود.

در راستای واکنش به اعلام تعیین عوارض 20 درصدی از سوی رئیس‌جمهور آمریکا، عباس عراقچی، وزیر امورخارجه ایران، در شبکه‌های اجتماعی نوشت که حق کاملاً با آقای ترامپ است که هر کس امکان عبور ایمن از تنگه را فراهم می‌کند باید بابت آن پاداش یا هزینه‌ای دریافت کند؛ او سپس بر ادعای ایران مبنی بر ایفای همین نقش تأکید کرد. عراقچی تصریح کرد ایران «همیشه نگهبان تنگه هرمز بوده و تا ابد خواهد بود.» وی با لحنی آشکارا کنایه‌آمیز افزود: «البته ۲۰ درصد رقم بسیار بالایی است. ما منصفانه عمل خواهیم کرد».

موضع ترامپ در قبال دریافت عوارض چگونه تغییر کرده است؟

رئیس جمهور ترامپ گفت که ایالات متحده در ازای کمک به کشتی‌ها برای عبور ایمن از تنگه هرمز، هیچ هزینه‌ای بر آن‌ها اعمال نخواهد کرد و این موضع را یک روز پس از اعلام غافلگیرکننده مبنی بر دریافت ۲۰٪ هزینه بار، تغییر داد. او به صورت آنلاین نوشت: «بر اساس گفتگوهای بسیار سازنده با رهبران خاورمیانه، تصمیم گرفته‌ام هزینه بازپرداخت ۲۰٪ آمریکا را با معاملات تجاری و سرمایه‌گذاری که کشورهای مختلف خلیج‌فارس در ایالات متحده انجام خواهند داد، جایگزین کنم». جزئیات بیشتری در مورد این سرمایه‌گذاری‌ها ارائه نشده است. ترامپ در گفتگو با خبرنگاران در دفتر بیضی‌شکل کاخ سفید گفت: «من آن موضوع را مطرح کردم و به نظرم ایده خوبی بود. اما افراد و کشورهای مختلفی با من تماس گرفتند؛ پادشاهان، امیران و تمام کسانی که همه ما می‌شناسیم و دوستشان داریم و صادقانه بگویم، شرکای بسیار قدرتمندی برای ما بوده‌اند. آن‌ها گفتند که ترجیح می‌دهند این کار به شیوه دیگری انجام شود.» او افزود: «کشورهایی مثل عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، بحرین و کویت -که عمدتاً شامل این‌ها می‌شود و البته کشورهای دیگر هم هستند- همگی با من صحبت کردند. آن‌ها مشتاقند که مبالغی بی‌سابقه و کلان در ایالات متحده سرمایه‌گذاری کنند، که این امر بسیار مطلوب خواهد بود. و به این ترتیب، دیگر نیازی به دریافت عوارض نیست». اما ترامپ گفت که ایالات متحده همچنان محاصره ایران را طبق برنامه از سر خواهد گرفت.

تفسیرهای متفاوت از تفاهم‌نامه

منتقدان توافق موقتی که ماه گذشته میان ایران و ایالات متحده امضا شد، معتقدند که فقدان جزئیات دقیق در این توافق، عامل اصلی سردرگمی در خصوص مدیریت تنگه و بروز مجدد درگیری‌ها بوده است. مایکل سینگ، کارشناس مسائل خاورمیانه و مدیر اجرایی «مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک»، می‌گوید یکی از نمونه‌های این مسئله، بند ۵ تفاهم‌نامه است که مقرر می‌دارد ایران باید با «به‌کارگیری حداکثر تلاش خود»، تمهیداتی برای عبور ایمن شناورهای تجاری فراهم کند. به گفته سینگ، دولت ترامپ و رهبران ایران در تفسیر این تعهد اختلاف نظر دارند؛ چرا که ایران معتقد است کنترل تنگه را در اختیار دارد. سینگ می‌افزاید: «به نظر من، متن این بند بسیار به آنچه ایران از آن تفاهم مد نظر داشت نزدیک‌تر است؛ زیرا به جای تأکید بر اینکه این تنگه یک آبراه بین‌المللی است، مسئولیت آن را به نوعی به ایران واگذار می‌کند». پیش از اعلام تصمیم آمریکا مبنی بر اعمال مجدد محاصره کشتی‌های ایرانی در تنگه هرمز، ایالات متحده از کشتی‌ها خواسته بود از مسیری جنوبی که از نزدیکی سواحل عمان می‌گذرد استفاده کنند؛ اقدامی که ایران آن را نقض تفاهم‌نامه دانست. این امر زمینه تنش‌ها و افزایش درگیری را به دنبال داشت. باز هم سیاست دوگانه ترامپ برای شروع جنگ طبق گزارش شبکه ای‌بی‌سی نیوز عملیات علیه ایران را به کنگره اطلاع داده و در نامه به کنگره تاکید کرده است که حملات به ایران محدود و حساب شده است و نیروی زمینی اعزام نمی‌شود و به گونه ای انجام می‌شود که تلفات غیرنظامیان به حداقل ممکن برسد. و از سوی دیگر مذاکرات فنی همچنان ادامه دارد و ترامپ مدعی است که دستیابی به توافق صلح امکان‌پذیر است؛ این در حالی است که قانون‌گذاران و جامعه جهانی کاخ سفید را ترغیب می‌کنند تا راهی برای پایان دادن به جنگ بیابد.

ایران تاکنون نشان داده است که تسلیم هیچ گونه اعمال فشاری نخواهد شد و با تفسیرهای دلبخواه امریکا و فریبکاری‌ها کنار نخواهد آمد حتی به بهای شروع جنگ مجدد. شاید بتوان گفت همین موضع ایران کشورهای عربی را به سوی راضی کردن ترامپ به سرمایه‌گذاری در آمریکا به جای دریافت عوارض از کشتی‌ها کشانده است تا علاوه بر دریافت سود حاصل از سرمایه‌گذاری در آمریکا شدت تنش‌ها با اعمال عوارض از کنترل خارج نشود؛ باجی پنهان برای کاهش تنش‌ها و عدم اعمال سیستم مد نظر دونالد ترامپ بر تنگه هرمز.