دست رد به مدیریت دوگانه هرمز

اعمال راه میانه برای مصالحه یا مسیر‌های جداگانه برای گرفتن اهرم فشار از ایران

پیشنهاد عمان برای دو مسیر جداگانه بدین صورت است که: «کریدور جنوبی» که از آب‌های سرزمینی عمان می‌گذرد، امکان کشتیرانی آزاد (مشابه شرایط پیش از تنش‌ها) را فراهم می‌کند. شناورهایی که از «کریدور شمالی» (واقع در آب‌های سرزمینی ایران) عبور می‌کنند، نیازمند دریافت مجوز قبلی از ایران خواهند بود؛ هرچند طبق این توافق، هیچ‌گونه عوارضی برای آن‌ها تعیین نخواهد شد؛ ایران این پیشنهاد را نپذیرفت و بر داشتن یک مدیریت واحد، شامل عمانی‌ها و ایرانی‌ها، اصرار داشتند. وب‌سایت «اکسیوس» گزارش داد که مقامات قطری -که پیش‌تر گاهی نقش میانجی را میان طرف‌های درگیر ایفا کرده‌اند- نیز در این گفتگوها حضور دارند؛ گفتگوهایی که شامل بررسی احتمال ایجاد یک «مسیر میانی» در این تنگه بوده است.

این طرح می‌تواند نوعی مصالحه محسوب شود، اما مشخص نیست که آیا دولت ترامپ را راضی خواهد کرد یا خیر.

ایالات متحده خواهان آن است که کشتی‌ها از مسیری جنوبی در امتداد سواحل عمان تردد کنند، در حالی که تهران ترجیح می‌دهد شناورها از نزدیکی ساحل عبور کرده و از مناطقی بگذرند که تحت کنترل خود دارد. این در حالی است که، ایالات متحده همچنان کشتی‌های تجاری را به استفاده از مسیر جنوبی (عمان) تشویق می‌کرد. فرماندهی مرکزی ایالات متحده مدعی است که نیروهای آمریکایی از اوایل ماه مه «به تسهیل عبور موفقیت‌آمیز بیش از ۸۰۰ کشتی تجاری و ۳۸۰ میلیون بشکه نفت خام از این کریدور حیاتی تجارت بین‌المللی کمک کرده‌اند».

پیش از آغاز جنگ، حدود یک‌پنجم از عرضه نفت جهان از طریق تنگه هرمز جابه‌جا می‌شد؛ اما مسدودسازی هدفمند این آبراه توسط ایران باعث جهش قیمت انرژی و دامن زدن به تورم جهانی شده است و این مسیر را به اهرم فشار قوی در دست ایران تبدیل کرده است که همین امر آمریکا را به نقض تفاهم‌نامه اسلام آباد سوق داده است، تا با ایجاد مدیریت جداگانه و فشار به کشتی‌ها برای استفاده از مسیر جنوبی همه کشتی ها از آب‌های عمان عبور کرده و ایران را دور بزنند تا در این صورت در ادامه مذاکرات هیچ اهرم فشاری برای کشور ایران باقی نماند.

ادامه تنش‌ها بر تنگه هرمز با پایان سفر عراقچی به مسقط

در حالی که میانجی‌گران پس از تبادل حملات میان ایران و آمریکا در اوایل هفته و اعلام پایان آتش‌بس از سوی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برای پیشبرد دیپلماسی میان دو طرف تلاش می‌کردند روز یکشنبه 21 تیر ماه 1405 شاهد دور سوم از حملات متجاوزانه آمریکا به نوار ساحلی ایران از کنارک تا بوشهر بودیم. در کنار معضل بزرگ مذاکرات یعنی رخ دادن تنش‌ها بر سر تنگه هرمز با اعمال فشار بر کشور عمان و کشتی‌ها برای انتخاب مسیر جنوبی تنگه هرمز که ایران آن را نقض آشکار تفاهم نامه اسلام آباد می‌داند چراکه براساس متن تفاهم نامه مسئولیت ترتیبات آینده در تنگه هرمز برعهده ایران است و این موضوع باید با مشورت عمان و دیگر کشورهای منطقه صورت گیرد نه مسیری زیر فشار و سایه حضور آمریکا.

چالش‌های اصلی دیگری نیز وجود دارد و نشانگر آن است که مشکلات اصلی تنها به مسائل امنیتی محدود نمی‌شود. یکی از مهم‌ترین اختلافات، سرنوشت امتیازهای اقتصادی و مالی توافق آتش‌بس است. تحلیل‌های موجود نشان می‌دهد واشنگتن عملا بخش عمده تعهدات اقتصادی خود را متوقف کرده؛ از بازگشت تحریم‌های نفتی گرفته تا اعمال محدودیت‌های جدید علیه شرکت‌ها و اشخاص ایرانی. در چنین شرایطی، تهران انتظار دارد هرگونه توافق جدید درباره امنیت تنگه هرمز با گشایش‌های اقتصادی ملموس همراه باشد؛ از جمله آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده، کاهش فشارهای تحریمی و جلوگیری از اعمال تحریم‌های تازه.شاید مهم‌ترین تحول پس از جنگ اخیر، تغییر معادلات امنیتی در خود تنگه هرمز باشد.

مذاکرات عراقچی در عمان اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند. اگر این گفت‌وگوها بتواند همزمان نگرانی‌های امنیتی درباره تردد کشتی‌ها را کاهش دهد و زمینه‌ای برای کاهش فشارهای اقتصادی علیه ایران فراهم کند، می‌توان آن را نقطه آغاز مرحله‌ای تازه از مدیریت بحران دانست. اما در صورت شکست مذاکرات، احتمال بازگشت چرخه تنش، تشدید ناامنی در تنگه هرمز و حتی بسته شدن این آبراه راهبردی بار دیگر به یکی از سناریوهای قابل تصور تبدیل خواهد شد.

سفر عراقچی به عمان نیز دقیقا در همین نقطه قرار دارد؛ تلاشی برای آنکه پیش از بازگشت بحران به میدان، راه‌حلی سیاسی برای یکی از حساس‌ترین پرونده‌های امنیتی و اقتصادی منطقه پیدا شود. راه حلی که دست آمریکا را از این شاهراه آبی دور نگه دارد چرا که ایران طی این مدت نشان داده است حاضر به پذیرش اعمال قدرت آمریکا در این قسمت نخواهد بود.

روزنامه صبح ساحل