مدل فعلی «بیمه‌بیکاری» امکان پوشش تعداد زیاد بیکاران در شرایط بحران را دارد؟

به گزارش صبح ساحل، نرگس اکبرپور روشن با اشاره به روند بررسی و تأیید مشمولان بیمه بیکاری، اظهار کرد: برآورد دقیق تعداد افراد مشمول، منوط به طی شدن کامل فرآیندهای قانونی و احراز شرایط است، اما شواهد نشان می‌دهد که با توجه به آثار مستقیم و غیرمستقیم جنگ، حجم متقاضیان می‌تواند قابل توجه باشد.

این عضو هیئت نظارت سازمان تأمین اجتماعی با اشاره به تجربه بحران کرونا گفت: در آن دوره نیز مشخص شد که مدل فعلی بیمه بیکاری در کشور امکان پوشش حجم گسترده بیکاران در شرایط بحران را ندارد، زیرا فقط برای شاغلان دارای کارفرما طراحی شده است، اما در عین حال، می‌توان با تقویت ابزارهای مکمل، دامنه پوشش را متناسب با تحولات بازار کار توسعه داد. این درحالیست که در بسیاری از کشورها، علاوه بر بیمه‌های مشارکتی مبتنی بر حق‌بیمه، طرح‌های حمایتی غیرمشارکتی نیز وجود دارد که از محل منابع عمومی تأمین می‌شود و می‌تواند به تکمیل نظام حمایت اجتماعی کمک کند.

وی در همین راستا به ساختار تأمین منابع بیمه بیکاری اشاره کرد و در پاسخ به این سوال که آیا منابع سازمان تامین اجتماعی می‌تواند افزایش درخواست‌های بیمه بیکاریرا کفایت کند؟، توضیح داد: منبع اصلی این صندوق، ۳ درصد حق بیمه‌ای است که توسط کارفرما پرداخت می‌شود و در شرایط عادی، این منابع قابل مدیریت بوده و حتی در برخی دوره‌ها از جمله پس از کرونا تعادل مناسبی در آن برقرار بوده است. البته در شرایطی که به‌طور همزمان تعداد مقرری‌بگیران بیمه بیکاری افزایش پیدا می‌کند و ورودی حق‌بیمه به دلیل شرایط اقتصادی برای کارفرمایان با تعویق در پرداخت‌ها یا تعدیل نیروی کار کاهش می‌یابد، طبیعی است که فشار بیشتری بر منابع وارد شود. با این حال، در بسیاری از کشورها این وضعیت با حمایت‌های تکمیلی دولت‌ها مدیریت می‌شود.

این کارشناس حوزه تأمین اجتماعی همچنین به برخی ویژگی‌های پارامتریک نظام بیمه بیکاری اشاره کرد و گفت: نرخ جایگزینی در بیمه بیکاری ایران بالا است، به‌طوری که مبلغ پرداختی به عنوان مقرری برای افرادی که از بیمه بیکاری استفاده می‌کنند نمی‌تواند از حداقل دستمزد که بسیاری از شاغلان مبتنی بر آن حقوق دریافت می‌کنند، کمتر باشد. چنین چیزی در سایر کشورها مشاهده نمی‌شود و همین امر ممکن است تمایل به ماندگاری در دوره دریافت مقرری را افزایش دهد. به این معنا که مقرری‌بگیران انگیزه چندانی به بازگشت مجدد به اشتغال رسمی و بیمه‌پردازی در دوره‌ای که مستحق دریافت بیمه بیکاری شده‌اند را ندارند. به همین دلیل، ایجاد تعادل میان حمایت معیشتی از بیکاران و حفظ انگیزه برای اشتغال، در طراحی پارامترهای بیمه بیکاری از اهمیت بالایی برخوردار است. لذا در کنار توسعه پوشش برای گروه‌های خارج از نظام بیمه‌ای، بازنگری در برخی پارامترهای موجود نیز می‌تواند به بهبود کارایی این نظام کمک کند.