چهره واقعی آمار بیکاری

نرخ مشارکت اقتصادی در همین بازه زمانی با کاهش ۰.۴ درصدی مواجه شده و جمعیت غیرفعال شامل افرادی که از جست‌وجوی کار منصرف شده‌اند افزایش قابل توجهی یافته است. این تغییرات، از منظر کارشناسان، نشانه‌ای از گسترش «بیکاری پنهان» است؛ پدیده‌ای که در آن افراد عملاً از بازار کار خارج می‌شوند، بدون آنکه در آمار بیکاران ثبت شوند.در کنار این، نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله به ۲۱.۲ درصد رسیده و بیکاری در گروه سنی ۱۸ تا ۳۵ سال نیز روندی افزایشی را تجربه کرده است. همچنین سهم اشتغال ناقص و افرادی که کمتر از ظرفیت واقعی خود کار می‌کنند، نشان‌دهنده فشار مضاعف بر نیروی کار است. این مجموعه داده‌ها در کنار یکدیگر، حکایت از بازاری دارند که اگرچه در ظاهر آرام است، اما در لایه‌های زیرین با چالش‌های جدی دست‌وپنجه نرم می‌کند.

هرمزگان؛ نمونه‌ای از بحران در مقیاس استانی

در سطح میدانی، نشانه‌های این بحران با وضوح بیشتری قابل مشاهده است. استان هرمزگان در ماه‌های اخیر به یکی از کانون‌های اصلی نگرانی در حوزه اشتغال تبدیل شده است. گزارش‌ها از تعدیل نیرو در بنگاه‌های تولیدی، صنعتی و خدماتی حکایت دارد؛ روندی که به گفته مسئولان استانی، حدود ۶ هزار نفر را در معرض بیکاری قرار داده است.

این وضعیت در حالی رخ می‌دهد که استانداری هرمزگان با صدور ابلاغیه‌ای، هرگونه تعدیل نیرو را ممنوع اعلام کرده و هم‌زمان از طراحی بسته‌های حمایتی برای حفظ اشتغال خبر داده است. همچنین اقداماتی نظیر مکانیزه‌سازی فرآیند بیمه بیکاری و فعال‌سازی کارگروه‌های ویژه برای صیانت از اشتغال در دستور کار قرار گرفته است. با این حال، تجربه‌های میدانی نشان می‌دهد که صرف صدور دستورهای اداری، به‌تنهایی قادر به مهار روند تعدیل نیرو نیست. بسیاری از بنگاه‌ها به دلیل کاهش درآمد، افزایش هزینه‌ها و اختلال در زنجیره تأمین، با تنگناهای جدی مواجه شده‌اند و در چنین شرایطی، حفظ سطح اشتغال بدون حمایت‌های عملی و گسترده، دشوار به نظر می‌رسد.

شوک جنگ به بازار کار

«هادی ابراهیمی»، فعال سیاسی و اجتماعی، در گفت‌وگویی، جنگ اخیر را نقطه عطفی در تحولات بازار کار ایران می‌داند. به گفته او، این جنگ مجموعه‌ای از شوک‌های ساختاری را به اقتصاد تحمیل کرده که آثار آن در کوتاه‌مدت و میان‌مدت به‌وضوح قابل مشاهده است.

ابراهیمی معتقد است که یکی از مهم‌ترین پیامدهای جنگ، برهم خوردن تعادل میان عرضه و تقاضای نیروی کار بوده است. او با اشاره به داده‌های موجود، از بیکاری مستقیم و غیرمستقیم حدود ۲ میلیون نفر خبر داد؛ آماری که به‌خوبی عمق بحران را نشان می‌دهد.

به گفته وی، هم‌زمان با افزایش تعداد بیکاران، فرصت‌های شغلی نیز به‌طور محسوسی کاهش یافته است. گزارش‌های نهادهای کاریابی نشان می‌دهد که میزان آگهی‌های استخدامی در برخی مقاطع تا بیش از ۲۰ درصد افت داشته است. این کاهش، به‌ویژه در بخش‌هایی مانند فناوری اطلاعات، گردشگری، ساختمان و خدمات دیجیتال، نمود بیشتری داشته است.

نتیجه این وضعیت، افزایش شدید رقابت در بازار کار است؛ جایی که تعداد متقاضیان شغل به‌مراتب بیشتر از فرصت‌های موجود است و این امر، شرایط را برای ورود یا بازگشت به بازار کار دشوارتر کرده است.

بخش‌های آسیب‌پذیر؛ از خدمات تا صنعت

در تحلیل ابراهیمی، برخی بخش‌های اقتصادی بیش از دیگران در معرض آسیب قرار گرفته‌اند. بخش خدمات و کسب‌وکارهای مبتنی بر اینترنت، به دلیل وابستگی به ثبات اجتماعی و زیرساخت‌های ارتباطی، از نخستین قربانیان شرایط جنگی بوده‌اند. این حوزه که در سال‌های اخیر نقش مهمی در جذب فارغ‌التحصیلان دانشگاهی ایفا می‌کرد، اکنون با کاهش تقاضا و محدودیت‌های جدی مواجه شده است. در کنار آن، صنایع مولد نیز به دلیل آسیب به زیرساخت‌های انرژی، کمبود مواد اولیه و مشکلات نقدینگی، با افت تولید یا توقف فعالیت روبه‌رو شده‌اند. بسیاری از این واحدها، ناگزیر به کاهش نیروی انسانی یا تعطیلی موقت شده‌اند؛ روندی که نه‌تنها اشتغال مستقیم، بلکه کل زنجیره تأمین را تحت تأثیر قرار داده است.

بیکاری پنهان، مشاغل غیررسمی و آینده مبهم

یکی از نکات کلیدی که ابراهیمی بر آن تأکید دارد، تغییر در الگوی مشارکت اقتصادی است. به گفته او، بخشی از نیروی کار به‌ویژه زنان و شاغلان غیررسمی در نتیجه ناامیدی از یافتن شغل یا شرایط نامساعد اقتصادی، از بازار کار خارج شده‌اند. این پدیده که در قالب کاهش نرخ مشارکت اقتصادی قابل مشاهده است، به گسترش بیکاری پنهان منجر شده است. هم‌زمان، بسیاری از افراد برای تأمین معیشت، به سمت مشاغل غیررسمی و روزمزد سوق پیدا کرده‌اند؛ مشاغلی که فاقد پوشش بیمه‌ای و حمایت‌های قانونی هستند و امنیت شغلی بسیار پایینی دارند. ابراهیمی همچنین به پدیده «انجماد سرمایه» اشاره کرد؛ وضعیتی که در آن، سرمایه‌گذاران به دلیل نااطمینانی از آینده، از اجرای طرح‌های جدید و جذب نیروی انسانی خودداری می‌کنند. این مسئله حتی بنگاه‌هایی را که به‌طور مستقیم از جنگ آسیب ندیده‌اند، تحت تأثیر قرار داده و آن‌ها را به سمت کاهش هزینه‌ها از جمله تعدیل نیرو سوق داده است. در مجموع، آنچه از کنار هم قرار دادن آمارهای رسمی، شواهد میدانی و تحلیل‌های کارشناسی برمی‌آید، تصویری پیچیده از بازار کار ایران در شرایط پساجنگ است. از یک سو، سیاست‌گذاران با ابزارهایی مانند ممنوعیت تعدیل نیرو، ارائه بسته‌های حمایتی و توسعه بیمه بیکاری در تلاش برای کنترل اوضاع هستند؛ به‌گونه‌ای که طبق اعلام وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، حدود ۱۵۰ هزار نفر برای دریافت بیمه بیکاری ثبت‌نام کرده‌اند. اما از سوی دیگر، عمق و گستره تحولات به‌گونه‌ای است که به نظر می‌رسد عبور از این وضعیت، نیازمند رویکردی فراتر از اقدامات کوتاه‌مدت است. بازسازی اعتماد در فضای اقتصادی، ایجاد ثبات در متغیرهای کلان و فراهم‌سازی زمینه برای بازگشت سرمایه‌گذاری، از جمله پیش‌شرط‌هایی است که بدون آن‌ها، چشم‌انداز بازار کار همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی خواهد ماند. در چنین شرایطی، تجربه استان‌هایی مانند هرمزگان می‌تواند به‌عنوان هشداری جدی تلقی شود.

روزنامه صبح ساحل