دنا کوهی که غرق شد

کلاس «موج» در واقع، طرحی بومی برای ساخت ناوشکن‌هایی با قابلیت‌های مدرن بود که بتوانند مأموریت‌های متنوعی از جمله اسکورت ناوگان تجاری، دفاع ساحلی، عملیات اطلاعاتی و حضور در آب‌های دوردست را به انجام رسانند. ناوشکن دنا، با بهره‌گیری از فناوری‌های روز، دارای سیستم‌های راداری، تسلیحاتی و ناوبری پیشرفته‌ای بود که آن را به یکی از ناوشکن‌های برجسته نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران تبدیل می‌کرد. الحاق این ناوشکن به ناوگروه ۳۶۰ نیروی دریایی ارتش، گامی بلند در جهت تقویت حضور ایران در آب‌های بین‌المللی و نمایش توانمندی‌های بومی بود.

در زمستان امسال فرصتی پیش آمد تا ناوشکن دنا، پیام صلح و همکاری ایران را به فراتر از مرزهای آبی کشور برساند. ایران به عنوان یکی از مدعوین، در رزمایش بین‌المللی «میلان» (MILAN) که در بندر ویشاکاپاتنام هند برگزار می‌شد، شرکت کرد. این رزمایش که هر دو سال یکبار برگزار می‌گردد، با هدف تقویت همکاری‌های دریایی، تبادل تجربیات و ارتقای امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی در حوزه دریانوردی صورت می‌پذیرد. حضور ایران در «میلان»، فرصتی بود تا دیپلماسی دریایی کشورمان تقویت شود و توانمندی‌های دفاعی ایران در معرض دید کشورهای شرکت‌کننده قرار گیرد. ناوشکن دنا، در این مأموریت که ماهیت آن «آموزشی-دیپلماتیک» توصیف شده بود، همراه با دانشجویان افسری جوان، نمادی از نسل آینده‌ساز نیروی دریایی ایران بود که قرار بود با کسب تجربه در این رویدادهای بین‌المللی، دانش و مهارت خود را ارتقا دهند. اما تقدیر، جاده‌ای دیگر را برای ناوشکن دنا رقم زد. هنگامی که این ناوشکن، در حال بازگشت از مأموریت خود به سوی ایران بود، در نزدیکی سواحل کشور سریلانکا، درگیر حادثه‌ای تلخ و غیرمنتظره شد. در شرایطی که ایران در آن زمان، با تنش‌های شدید و درگیری‌های نظامی گسترده‌ای در منطقه، به ویژه حملات مستقیم از سوی ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی مواجه بود، ناوشکن دنا هدف یک حمله ناجوانمردانه قرار گرفت.

بدون هیچ‌گونه اخطار یا درگیری قبلی، یک زیردریایی متعلق به ارتش آمریکا، دو اژدر را به سمت این ناوشکن شلیک کرد. این حمله در آب‌های بین‌المللی و در حالی صورت گرفت که دنا در حال انجام مأموریت بازگشت خود بود و هیچ تهدید نظامی محسوب نمی‌شد. شدت ضربه به حدی بود که ناوشکن دنا، پس از مدتی در نهایت کاملا غرق شد و در اعماق اقیانوس هند آرام گرفت. در این حادثه دلخراش، تعدادی از پرسنل خدوم، فرماندهان و همچنین دانشجویان جوان دانشگاه افسری امام خمینی(ره) که در حال فراگیری فنون دریانوردی و خدمت به میهن بودند، به شهادت رسیدند.

این رویداد، فارغ از ابعاد انسانی آن، پیامدهای حقوقی و بین‌المللی قابل تاملی را به همراه داشت. حمله به یک شناور نظامی در زمان جنگ، به ویژه اگر آن شناور در حال انجام مأموریت غیرخصمانه و آموزشی باشد، تحت قواعد سختگیرانه حقوق بین‌الملل بشردوستانه (قانون جنگ) قرار می‌گیرد. طبق اصول بنیادین این قوانین، که ریشه در کنوانسیون‌های لاهه و ژنو، به ویژه پروتکل اول الحاقی به کنوانسیون ژنو (۱۹۷۷) دارد، طرف‌های مخاصمه موظفند همواره میان اهداف نظامی و غیرنظامی تمایز قائل شوند (اصل تفکیک). حملات باید صرفاً متوجه اهداف نظامی باشد و از حمله به غیرنظامیان، اسرا، و همچنین تاسیسات، شناورها یا هواپیماهای غیرنظامی یا نظامی که در حال انجام مأموریت‌های بشردوستانه، آموزشی یا نجات هستند، اجتناب شود. علاوه بر اصل تفکیک، اصل تناسب (Proportionality) نیز حکم می‌کند که حملات نظامی نباید تلفات جانبی یا خساراتی به غیرنظامیان یا اهداف غیرنظامی وارد کند که با مزیت نظامی مستقیم و ملموس مورد انتظار، نامتناسب باشد. همچنین، اصل احتیاط (Precaution) طرفین مخاصمه را ملزم به انجام تمام اقدامات احتیاطی ممکن برای اجتناب یا به حداقل رساندن تلفات و خسارات جانبی غیرنظامی می‌نماید. در مورد حمله به ناوشکن دنا، فقدان هرگونه اخطار، ماهیت غیرخصمانه مأموریت شناور، و حضور دانشجویان جوان، همگی نشان‌دهنده نقض آشکار این اصول اساسی است.

حمله زیردریایی آمریکایی، نه تنها اصل تفکیک و تناسب را زیر پا گذاشته، بلکه می‌تواند در بستر درگیری جاری، مصداق جنایت جنگی (War Crime) تلقی شود.

ایران، در شرایطی که مورد تجاوز نظامی قرار گرفته است، طبق منشور ملل متحد، از حق ذاتی دفاع مشروع برخوردار است. این حق، شامل مقابله با حملات مسلحانه و پیگیری حقوقی و بین‌المللی برای احقاق حق و مجازات متجاوزان نیز می‌شود.

در این حادثه دلخراش که به گفته روابط عمومی ارتش جمهوری اسلامی ایران ۱۰۴ نفر از دریادلان نیروی دریایی به شهادت رسیده‌اند، ۲۰نفر نیز جاویدالاثر شدند و حدود ۳۰ نفر نیز از اعضای کادر محترم نداجا مصدوم شدند.

شهادت مظلومانه پرسنل و دانشجویان ناوشکن دنا، زخمی عمیق بر پیکر ملت ایران به‌ویژه خانواده بزرگ نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران برجای گذاشت. این جوانان، که قرار بود حافظان امنیت و اقتدار دریایی کشور باشند، قربانی جاه‌طلبی‌های قدرت‌هایی شدند که گمان می‌برند می‌توانند بدون پاسخگویی، قوانین بین‌المللی را زیر پا بگذارند. اما یاد و خاطره آنان، نه تنها فراموش نخواهد شد، بلکه انگیزه‌ای مضاعف برای تلاش در جهت دستیابی به صلحی پایدار و عادلانه خواهد بود؛ صلحی که در آن، کرامت انسانی و حق حاکمیت ملت‌ها مورد احترام قرار گیرد. ناوشکن دنا، همانند کوه دنا، در اوج صلابت و اقتدار، به اعماق دریا فرو رفت، اما پیام استقامت، خودباوری و حق‌طلبی آن، همچنان در اذهان زنده است.

این حادثه، تلنگری است به جامعه جهانی که امنیت پایدار تنها از مسیر احترام متقابل، پایبندی به قوانین بین‌المللی و پرهیز از خشونت و تجاوز حاصل می‌شود. ایران، با وجود تحمل این مصیبت‌ها، همچنان بر مسیر دفاع از حق و عدالت و برقراری صلح در منطقه و جهان، استوار خواهد ایستاد.