نقدی بر سیاست حذف چهار صفر از پول ملی

حذف صفر از پول ملی یکی از سیاست‌هایی است که معمولاً در کشورهایی با تورم بالا یا سابقه تورم مزمن مطرح می‌شود. هدف اعلام‌شده از این اقدام، ساده‌سازی مبادلات پولی، بهبود کارایی حسابداری و افزایش اعتماد عمومی به واحد پول است.با این حال، تجربه بسیاری از کشورها نشان داده که این سیاست، به‌تنهایی درمانی برای مشکلات ساختاری اقتصاد نیست و حتی در صورت نبود برنامه‌های مکمل، می‌تواند صرفاً یک تغییر ظاهری باشد.به زعم اقتصاددانان‌،تورم نتیجه عواملی همچون کسری بودجه، رشد بی‌رویه نقدینگی، ضعف بهره‌وری و سیاست‌های ارزی نامناسب است. حذف صفرها نه این عوامل را اصلاح می‌کند و نه روند تورم را متوقف. اگر نرخ تورم همچنان بالا باقی بماند، ظرف چند سال صفرهای حذف‌شده دوباره بازمی‌گردند.اجرای این سیاست هزینه‌هایی نیز دارد ازجمله نیازمند چاپ اسکناس و مسکوکات جدید، به‌روزرسانی نرم‌افزارهای بانکی، تغییر در قراردادها و اسناد مالی و آموزش عمومی.این فرآیند هزینه‌بر بوده و در شرایطی که منابع ارزی و بودجه دولت محدود است، می‌تواند فشار مضاعفی ایجاد کند.

اگر چه با حذف صفر، قیمت‌ها اسمی کاهش می‌یابند (مثلاً یک کالا از ۱۰٬۰۰۰ ریال به ۱ واحد پول جدید می‌رسد) واین تغییر می‌تواند برای بخشی از جامعه، خصوصاً کسانی که دانش اقتصادی کمتری دارند، توهم «ارزان شدن» کالاها را ایجاد کند اما قدرت خرید واقعی تغییری نمی‌کند و پس از مدتی با ادامه تورم، اثر روانی مثبت آن از بین می‌رود.اعتماد به پول ملی، بیشتر از آن‌که به شکل اسکناس و تعداد صفرهای آن وابسته باشد، به ثبات اقتصادی، قدرت خرید و سیاست‌گذاری پایدار ارتباط دارد. اگر مردم همچنان شاهد کاهش ارزش پول و نوسانات ارزی باشند، تغییر ظاهری اسکناس‌ها کمکی به بازسازی اعتماد نمی‌کند.این تجربه‌ای است که خیلی از کشورها از جمله برزیل، ترکیه و زیمبابوه داشته اند.برزیل طی سه دهه، شش بار صفر حذف کرد و واحد پول را تغییر داد، اما تنها زمانی موفق شد تورم را کنترل کند که اصلاحات مالی و پولی عمیقی انجام داد.

همچنین کشور آفریقایی‌ زیمبابوه با تورم افسارگسیخته، چندین بار صفر ها را حذف کرد اما بدون اصلاح ساختار اقتصادی، ارزش پولش همچنان سقوط کرد.

ترکیه نیز با حذف شش صفر در سال ۲۰۰۵ همزمان با اجرای اصلاحات ساختاری و مذاکرات عضویت در اتحادیه اروپا موفقیت نسبی داشت.حذف چهار صفر از پول ملی در بهترین حالت یک اقدام تکمیلی است و نه درمان اصلی.برای موفقیت آن باید مجموعه‌ای از اصلاحات اقتصادی شامل کنترل تورم، کاهش کسری بودجه، تقویت تولید داخلی و بهبود بهره‌وری انجام شود در غیر این صورت، این سیاست صرفاً «تغییر لباس» برای پول ملی خواهد بود، بدون آن‌که مشکلات واقعی اقتصاد را حل کند. هدف اصلی دولتمردان باید بالابردن ارزش پول ملی باشد و نه حذف صفرها بعنوان یک کار آرایشی.