تنگه هرمز در نقطه جوش

دو روز گذشته (۱۷ و ۱۸ تیر ۱۴۰۵) شاهد یکی از شدیدترین دورهای تنش نظامی مستقیم میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا پس از تفاهم‌نامه اخیر بود. پس از اعلام یک‌جانبه پایان آتش‌بس از سوی دونالد ترامپ، حملات هوایی و دریایی آمریکا به نقاط مختلف سواحل جنوبی ایران آغاز شد و با پاسخ سریع و گسترده نیروهای مسلح ایران همراه گردید. این درگیری‌ها تاکنون به شهادت ۱۴ نفر و مجروح شدن ۷۸ نفر منجر شده، کشتیرانی در تنگه هرمز را تقریباً متوقف کرده و قیمت جهانی نفت را به طور قابل توجهی افزایش داده است.در حالی که مقامات آمریکایی این عملیات را «دفاعی و محدود» توصیف می‌کنند، مقامات ایرانی آن را «تجاوز آشکار» خوانده و هشدار داده‌اند که پاسخ‌های بعدی گسترده‌تر خواهد بود. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در پیامی صریح در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «آمریکا هنوز یاد نگرفته است که زورگویی و بدعهدی دیگر بی‌هزینه نیست. شفاف بگویم: بزنید، می‌خورید. دست‌وپای بیهوده نزنید که بیشتر فرو خواهید رفت. تنگهٔ هرمز فقط با «ترتیبات ایرانی» باز خواهد شد نه با تهدیدات آمریکایی.»

اشتراک گذاری:

بررسی وقایع در دو روز اخیر

در ساعات اولیه بامداد چهارشنبه، گزارش‌ها از انفجارهای متعدد در منطقه بندرعباس حکایت داشت. منابع محلی از دست‌کم ۱۰ انفجار خبر دادند که اهداف غیرنظامی شامل زیرساخت‌های بندری، تأسیسات صیادی و مراکز کنترل ساحلی را هدف قرار داد. ساعاتی بعد، حمله دیگری به منطقه آزاد چابهار انجام شد. محمدسعید اربابی، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد چابهار، تأیید کرد که برج مراقبت کنترل ترافیک دریایی و یکی از انبارهای منطقه هدف قرار گرفته است. با این حال، وی تأکید کرد که خدمات‌رسانی و عملیات تخلیه خودروها در انبارها همچنان ادامه دارد.

در حمله جداگانه‌ای به اطراف اهواز، مقامات استانی خوزستان از شهادت سه نفر خبر دادند. وزارت بهداشت جمهوری اسلامی نیز اعلام کرد که حملات آمریکا طی روزهای چهارشنبه و پنجشنبه پنج استان را هدف قرار داده و در مجموع ۱۴ شهید و ۷۸ مجروح برجای گذاشته است. خوشبختانه انفجارهای رخ‌داده مشکلی برای نیروگاه اتمی بوشهر ایجاد نکرده است.

در پاسخ به این حملات، قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا بیانیه‌ای صادر کرد و تأکید نمود: «مبداء هرگونه پشتیبانی از ارتش متجاوز آمریکا برای تجاوز به حاکمیت و سرزمین ایرانِ اسلامی، هدف مشروع نیروهای مسلح خواهد بود.» ساعاتی پس از این بیانیه، سپاه پاسداران از هدف قرار گرفتن ۸۵ نقطه از تأسیسات مهم نظامی آمریکا در منطقه خبر داد. روابط عمومی ارتش جمهوری اسلامی نیز اعلام کرد که در ادامه عملیات، به پهپادهای انهدامی به سامانه پاتریوت در کویت، آنتن ماهواره‌ای اخطار اولیه در قطر و مخازن سوخت نیروهای آمریکایی در بحرین حمله کرده‌اند.

اظهارات ترامپ و خط و نشان‌های واشنگتن

دونالد ترامپ در چندین اظهارنظر و پست در شبکه اجتماعی تروث سوشال، جزئیات حملات آمریکا را تشریح کرد. او ادعا کرد که نیروهای آمریکایی دیشب ۲۸ قایق ایرانی را نابود کرده‌اند و ممکن است امشب قایق‌های بیشتری هدف قرار گیرند. رئیس‌جمهور آمریکا افزود: «اگر لازم باشد، نیروگاه‌ها و آب‌رسان‌ها را نابود می‌کنیم، اما من نمی‌خواهم این کار را انجام دهم.» ترامپ با لحنی تهدیدآمیز گفت حمله به ایران «می‌تواند بزرگ باشد» و هشدار داد که «امشب به ایرانی‌ها ضربه سختی خواهیم زد».ترامپ همچنین به احتمال تصاحب جزیره خارگ اشاره کرد و مدعی شد ایرانی‌ها «هیچ کاری نمی‌توانند در برابرش انجام دهند». وی تأکید کرد که مسئله اصلی «سلاح هسته‌ای» است نه تغییر رژیم و اعلام کرد که ویتکاف و کوشنر همچنان روی پرونده (هسته ای)ایران کار خواهند کرد. این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که ترامپ کمتر از یک ماه پس از اعلام آتش‌بس، در روز چهارشنبه 17 تیرگفت:«آتش بس با ایران پایان یافته است.»و آن را یک‌جانبه پایان یافته اعلام کرد.

پیامدهای اقتصادی و اختلال در تجارت جهانی

یکی از مهم‌ترین آثار فوری این تنش‌ها، بحران در بازار انرژی بود. بلومبرگ گزارش داد که کشتیرانی از طریق تنگه هرمز امروز تقریباً متوقف شده و تحرکات کشتی‌ها به مسیرهای محدود و تأییدشده توسط ایران در ضلع شمالی تنگه کاهش یافته است. در پی این تحولات، قیمت نفت خام برنت با افزایش ۵.۲ درصدی به ۷۸.۰۲ دلار رسید و در معاملات روز پنجشنبه حتی تا ۷۸.۸۸ دلار نیز صعود کرد. نفت وست تگزاس اینترمدیت نیز به ۷۴.۳۷ دلار افزایش یافت.کارشناسان اقتصادی هشدار می‌دهند که تداوم درگیری‌ها و احتمال بستن کامل تنگه هرمز توسط ایران می‌تواند شوک جدی به اقتصاد جهانی وارد کند. روزنامه کیهان با لحنی تند در سرمقاله خود نوشت: «ارتش و سپاه پایگاه‌های دشمن را در منطقه کوبیده‌اند و قیمت نفت بلافاصله افزایش یافته است. این تازه آغاز کار است.وقتی نیروهای مسلح ما سفت و سخت‌تر از قبل گلوی انرژی جهان را در تنگه هرمز بفشارند... ترامپِ قمارباز... برای آتش‌بس التماس خواهد کرد.»

واکنش‌های داخلی و بین‌المللی

در داخل ایران، مقامات مختلف موضع قاطعی اتخاذ کردند. علی‌اکبر ولایتی تأکید کرد که به ماجراجویی‌ها «پاسخ فوری» داده خواهد شد. سخنگوی وزارت امور خارجه نیز اظهارات دبیرکل ناتو را نشانه همدستی اروپا در تجاوز دانست و گفت کشورهای اروپایی باید پاسخگوی اقدامات خود باشند.وی هم‌چنین تصریح کرد:«منطقه، محل قمار سیاسی کشورهای خرد نیست.» او همچنین هشدار داد:« اما مسئولیت تنش آفرینی‌های تازه و اعتراف زبانی به لغو تفاهمنامه، توسط سیاست‌باز راهزن و بدنام اپستینی که بارها مورد نقض عملی قرار گرفته بود، بار دیگر منطقه را به سمت آتش سوق می‌دهد.»

در سطح بین‌المللی، برنی سندرز سناتور دموکرات آمریکایی با انتقاد شدید از ترامپ گفت: «به این جنگ پایان دهید.» سندرز هشدار داد که ازسرگیری جنگ نه تنها آمریکا را قدرتمندتر نمی‌کند، بلکه به افزایش تلفات انسانی و هدررفتن منابع مالی منجر خواهد شد. دبیرکل ناتو بر لزوم باز نگه داشتن تنگه هرمز تأکید کرد که این اظهارات با واکنش تند مقامات ایرانی مواجه شد.

رسانه‌های اسرائیلی نیز نگرانی خود را از احتمال عملیات مشترک ایران و حزب‌الله ابراز کردند. از سوی دیگر، روزنامه پولیتیکو گزارش داد که تصمیم ترامپ باعث تقویت باور اروپایی‌ها به نیاز به استقلال دفاعی بیشتر شده است. یک مقام اروپایی ناشناس به این روزنامه گفت: «پس از آنچه در ایران و اوکراین دیدیم، باید ابتدا توانمندی‌های نظامی خود را تقویت کنیم.اکسیوس نیز وضعیت را «نبردی بدون افق و پایان مشخص» توصیف کرد و نوشت کاخ سفید برای چند روز یا حتی چند هفته تبادل آتش آماده می‌شود و نتیجه نهایی به گام‌های بعدی تهران بستگی دارد.

تحلیل تحولات: پایان آتش‌بس یا مانور تهدید؟

روزنامه اعتماد در تحلیلی نوشت: گروهی مدعی‌اند که ایالات متحده بعد از حملات اخیر محاصره دریایی ایران را از سرخواهد گرفت و مانع از صادرات نفت کشورمان خواهد شد؛ متغیری که می‌تواند اهرم فشاری بر تهران باشد. اما گروهی دیگر به شخصیت بی‌ثبات رئیس‌جمهوری آمریکا اشاره کرده و معتقدند حملات شامگاه چهارشنبه و احتمالاً پنجشنبه صرفاً نمایش قدرتی است برای آزادسازی تنگه هرمز.

در این میان، گروهی نظر محتاطانه‌تری دارند و بر این باورند که خاورمیانه امروز روی بمب ساعتی قرار گرفته و هر آن ممکن است کفه ترازو به سمت جنگی پرهزینه یا توافقی جامع سنگینی کند. مجموع این تحولات نشان می‌دهد که در حالی هفته پرالتهابی برای دیپلماسی منطقه سپری می‌شود که از یک‌سو بحران میان تهران و واشنگتن وارد مرحله‌ای شکننده‌تر شده و از سوی دیگر، رقابت‌های تسلیحاتی و ژئوپلیتیک میان متحدان آمریکا در منطقه از جمله ترکیه و اسرائیل، شکل تازه‌ای به خود گرفته است.

اردشیر پشنگ در تحلیلی درباره تحولات اخیر منطقه، با اشاره به تغییرات در معادلات امنیتی خاورمیانه، معتقد است شرایط جدید با دوره‌های پیشین تفاوت دارد. به باور او، در فضایی که با نقش‌آفرینی چهره‌هایی مانند ترامپ و نتانیاهو(که شخصیتی بدون ثبات دارند) همراه است، سیاست خرید زمان و به تعویق انداختن تصمیم‌های دشوار، دیگر کارایی گذشته را ندارد.

او می‌گوید روند طولانی مذاکرات، فرصت‌های قابل توجهی در اختیار ایران قرار داده و اکنون زمان آن رسیده است که تصمیمی روشن و راهبردی درباره مسیر آینده اتخاذ شود. از نگاه پشنگ، ادامه رویکردهای فرسایشی و اتکا به تعویق تصمیم‌ها، در شرایط کنونی با اثربخشی کمتری همراه خواهد بود و تحولات منطقه، بیش از گذشته، ضرورت اتخاذ تصمیم‌های کلان را برجسته کرده است.

چشم‌انداز آینده

تا لحظه انتشار این گزارش، هیچ نشانه‌ای از آتش‌بس فوری مشاهده نمی‌شود. نیروهای مسلح ایران تأکید کرده‌اند که تحت فرماندهی معظم کل قوا، اجازه تحقق اهداف ترامپ را نخواهند داد. در مقابل، ترامپ و تیمش بر ادامه فشارها اصرار دارند.با توجه به افزایش قیمت نفت و اختلال در تجارت دریایی، فشارهای اقتصادی بر هر دو طرف و متحدان‌شان در حال افزایش است. اروپا که خود را در موقعیتی آسیب‌پذیر می‌بیند، به دنبال تقویت استقلال دفاعی است. در داخل آمریکا نیز صدای منتقدان جنگ مانند سندرز بلندتر شده است. در ایران، اجماع میان نهادهای نظامی و سیاسی بر پاسخ قاطعانه به هرگونه تجاوز حاکم است. محمدباقر قالیباف با لحنی صریح و تهدیدآمیز، خط قرمزهای ایران را ترسیم کرد و نشان داد که تهران در برابر زورگویی تسلیم نخواهد شد.

این درگیری‌ها نه تنها بر امنیت منطقه خلیج فارس، بلکه بر معادلات جهانی انرژی، امنیت کشتیرانی و تجارت بین الملل تأثیر عمیقی گذاشته است. تا اطلاع ثانوی، منطقه در وضعیت آماده‌باش کامل به سر می‌برد و کوچک‌ترین تحرک می‌تواند آتش درگیری را شعله‌ورتر کند. تحلیلگران می‌گویند حالا که ترامپ در پستی کوتاه در شبکه اجتماعی تروث چنین اظهار کرده است که: «این به تلافی بمباران کشتی‌ها توسط ایران در روز گذشته است. اگر دوباره اتفاق بیفتد، اوضاع خیلی بدتر خواهد شد!»؛ حالا همه توپ در زمین ایران است و واکنش های آتی ایران روند معادلات پیش رو را تعیین خواهد کرد.

دیدگاه ها (0)