کیسه اسرار پشت زانو

«آیا این توده سرطانی است؟ برای بیرون آوردن آن جراحی لازم است؟ راه رفتن برای همیشه دشوار خواهد شد؟»، این فکرها آرامش هر کسی را بهم می‌ریزد. اما واقعیت اغلب ساده‌تر از این ترس‌ها است. توده‌ای که در پشت زانو ایجاد شده، می‌تواند کیست بیکر باشد که در بسیاری از موارد بی‌خطر به حساب می‌آید. با این حال بی‌خطر بودن، مجوزی برای نادیده گرفتن آن نیست. آنچه بسیار اهمیت دارد، علت به وجودآورنده این توده است که در صورت عدم درمان، می‌تواند در برخی موارد با آسیب‌های جدی در ناحیه مفصل همراه شود.

«دکتر علیرضا صباغیان»، متخصص ارتوپدی و و فلوشیپ جراحی تعویض مفصل از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، درباره کیست بیکر و راه‌های درمان آن، نکات بسیار مهمی را می‌گوید.

حال زانو خوش نیست

کیست بیکر (Baker’s cyst) یک کیسه حاوی مایع در پشت زانو است که با برجستگی و حس کشیدگی یا سفتی همراه خواهد شد. پزشک ممکن است از اصطلاح کیست پوپلیته آل (Popliteal) نیز برای آن استفاده کند. نام‌گذاری این کیست، به افتخار جراحی در قرن نوزدهم به نام «ویلیام مورانت بیکر» (William Morrant Baker) انجام شده است. او اولین کسی بود که این عارضه را در جامعه پزشکی توصیف و تشریح کرد. کیست بیکر به دلایل مختلفی می‌تواند ایجاد شود برای مثال یکی از دلایل، تجمع مایع و تورم در زانو است. هنگامی‌که مایع روان‌کننده مفصل زانو (مایع سینوویال) دچار افزایش شود، این مسئله به وجود می‌آید. با بالا رفتن فشار درون مفصل، این مایع به سمت پشت زانو رانده شده و کیست را به وجود می‌آورد. از دیگر دلایل می‌توان به آرتروز و التهاب مفصل اشاره کرد. افرادی که به انواع مختلف آرتروز یا التهاب مفاصل مبتلا هستند، به طور شایعی دچار کیست بیکر می‌شوند. نقرس یکی دیگر از مواردی است که می‌تواند سبب بروز کیست بیکر شود. این نوع از التهاب مفصل بر اثر تجمع اسید اوریک در خون ایجاد خواهد شد که احتمال بروز کیست بیکر را افزایش می‌دهد. همچنین انواع خاصی از صدمات به زانو ممکن است عامل ایجاد کیست بیکر باشند از جمله، پارگی رباطی که استخوان ران را به استخوان مفصل متصل می‌کند (رباط صلیبی قدامی یا همان ACL) یا پارگی مینیسک (Meniscus) که همان بالشتک غضروفی ضربه‌گیر در مفصل زانو است. علاوه بر این، آسیب‌های ورزشی یا هر گونه ضربه مستقیم دیگر به زانو ‌می‌تواند باعث بروز کیست بیکر شود.

توده‌ای مایع و دردسرساز

تورم، شایع‌ترین علامت کیست بیکر است و بیشتر در پشت زانو و در ساق پا ایجاد خواهد شد. زانو درد، سفتی و خشکی زانو (دشواری در خم‌ کردن زانو)، از علائم دیگر کیست بیکر محسوب می‌شوند. در صورت بروز علائم مرتبط با کیست بیکر، مراجعه به پزشک ضروری است. پزشک معاینات لازم را انجام می‌دهد تا احتمال لخته خون (ترومبوز ورید عمقی) را رد کند. علاوه بر این، ممکن است انجام برخی آزمایشات و تصویربرداری را برای فرد ضروری بداند. بنابر تشخیص پزشک متخصص؛ سونوگرافی، ام آر آی (MRI) یا رادیوگرافی انجام خواهد شد. سونوگرافی کیست بیکر به راحتی انجام می‌شود برای این منظور پزشک، مبدلی (پروب) را که امواج صوتی را منتشر می‌کند، روی پوست زانو می‌لغزاند. امواج صوتی از ساختار داخل زانو بازتاب خواهد کرد و در نهایت تصویر روی مانیتور دیده می‌شود. تصویر، جزئیات بیشتری را به نمایش می‌گذارد و بدین طریق می‌توان مایع بودن یا جامد بودن توده را تشخیص داد. چنانچه توده جامد باشد، کیست بیکر نیست.

بهبود در خانه ممکن است؟

کیست بیکر خطرناک نیست و معمولا خود به خود بهبود می‌یابد و گاهی ممکن است به هیچ درمانی نیاز نداشته باشد. البته تشخیص این مسئله بر عهده پزشک است و افراد نباید با تصور خوب شدن خود به خودی از مراجعه به پزشک اجتناب کنند. پس از تشخیص پزشک و مشورت با او، برخی کارها را برای بهبود درد می‌توان در خانه انجام داد. سرد نگه داشتن یکی از این موارد است. برای این منظور باید دور کیسه‌ای یخ، حوله پیچید و آن را روی محل درد قرار داد. پزشک برای کاهش درد و با توجه به شرایط بیمار، داروهای ضدالتهاب تجویز می‌کند. استراحت دادن به پا یکی دیگر از مواردی است که در کاهش درد می‌تواند موثر واقع شود. در صورت امکان، پا را باید بالاتر از سطح قلب خود قرار داد. انجام این کار به کاهش تورم کمک می‌کند. استفاده از بانداژ فشاری به بهبود وضعیت کمک می‌کند ولی برای استفاده از آن باید حتما با پزشک مشورت کرد. همچنین استفاده از عصا در کاهش فشار به پای درگیر کمک می‌کند. افراد باید توجه داشته باشند که در صورت قرمز، تیره شدن یا افزایش تورم پا، باید فورا به پزشک مراجعه کنند، این شرایط ممکن است به دلیل پاره شدن کیست باشد.

از تخلیه کیست تا جراحی آن

در شرایطی که درد و مشکل با روش‌های ساده بهبود پیدا نکند، اقدامات دیگری لازم است. برای مثال، پزشک گاهی در چنین شرایطی مراجعه به فیزیوتراپیست را ضروری می‌داند. تمرینات ملایم به بهبود دامنه حرکتی کمک می‌کند. علاوه بر این، حرکات تقویتی باعث قوی‌تر شدن عضلات اطراف زانو می‌شود در نتیجه درد کاهش می‌یابد. گاهی کیست بیکر به درمان‌های دیگری نیاز دارد. برای مثال، در برخی موارد کیست باید تخلیه شود. برای این منظور به شیوه‌ای خاص و با سوزن مخصوص و در شرایط کاملا استریل، کیست توسط پزشک متخصص تخلیه خواهد شد. افراد به هیچ عنوان نباید خودشان اقدام به تخلیه کیست کنند چون احتمال بروز عفونت و سایر مشکلات جدی وجود دارد. در شرایطی که درد شدید باشد یا کیست حرکت زانو را دشوار کرده باشد، ممکن است پزشک متخصص، جراحی را در نظر بگیرد. البته جراحی در شرایطی موثر واقع می‌شود که عامل به وجود آورنده کیست بیکر نیز درمان یا کنترل شود.

قدم اول، مراقبت از زانوها

بهترین کار برای جلوگیری از کیست بیکر در درجه اول، مراقبت از زانوها و پیشگیری از آسیب به آن‌ها است. پوشیدن کفش مناسب به ویژه در زمان ورزش، اهمیت زیادی دارد و نباید این مسئله را نادیده گرفت. بسیاری از افراد به گرم کردن بدن پیش از ورزش توجه چندانی ندارند. گرم کردن بدن پیش از ورزش، یکی دیگر از مواردی است که از آسیب به بدن و زانوها تا حدود زیادی پیشگیری می‌کند. چنانچه بنابر هر دلیل به زانو آسیب وارد شود، برای بررسی باید به پزشک مراجعه کرد تا درمان‌های لازم صورت بگیرد.

خطر لخته در پا یا کیست؟

با افزایش اندازه کیست بیکر به ویژه در شرایطی که رشد آن سریع باشد، مشکلاتی ایجاد خواهد شد. کیست بیکر بزرگ، به رگ‌های خونی یا اعصاب اطراف فشار وارد می‌کند و باعث تورم، بی‌حسی و درد خواهد شد. یکی دیگر از عوارض کیست بیکر، پارگی آن است. چنانچه فشار داخل کیست به سرعت افزایش یابد یا بیش از حد شود، احتمال پارگی یا در اصطلاح ترکیدن وجود دارد. این پارگی اغلب با درد، تورم و کبودی در پشت زانو و ساق پا همراه است. در شرایط پارگی کیست، با صاف کردن زانو یا حتی با حرکت دادن آن، درد ممکن است بدتر شود. گاهی این شرایط با ترومبوز ورید عمقی اشتباه گرفته خواهد شد و بررسی دقیق باید صورت بگیرد.

علاوه بر این، علائم کیست بیکر پاره شده می‌تواند شبیه لخته خون در پا باشد؛ وضعیتی که ترومبوفلبت (thrombophlebitis) یا التهاب ورید همراه با لخته نامیده می‌شود. این وضعیت جدی است و به بررسی دقیق نیاز دارد. کیست بیکر برجسته یا پاره شده، به ندرت می‌تواند باعث ایجاد این لخته‌های خونی شود بنابراین معاینه توسط پزشک مهم است.

قوز بالای قوز!

از دیگر عوارض کیست بیکر، تورم (Edema) است. وقتی کیست بیکر به رگ‌های اطراف فشار می‌آورد جریان خون مایع را به درون و بیرون ناحیه، مسدود می‌کند. این امر باعث تورم خواهد شد. اگر کیست به اندازه کافی بزرگ باشد که بر عضله ساق پا تاثیر بگذارد، ممکن است فرد متوجه تورم در مچ پا، انگشتان پا و به طور کلی پا شود. یکی دیگر از عوارض ناشی از کیست بیکر، سندرم محفظه‌ای (Comprtment syndrome) می‌تواند باشد. محفظه، اصطلاح پزشکی برای گروهی از عضلات، اعصاب و رگ‌های خونی است. سندرم محفظه‌ای، تجمع فشار در اطراف این ناحیه محسوب می‌شود. این فشار مانع از رسیدن خون، اکسیژن و مواد مغذی به بافت‌های ناحیه خواهد شد. این وضعیت بسیار دردناک است و می‌تواند باعث بروز احساس پری، سفتی و دشواری در کشش ساق پا شود.

روزنامه صبح ساحل