سردرد روی مدار هورمون

تهدید سردرد برای زنان؟

سردرد هورمونی نوعی سردرد (معمولا میگرن) است که در اثر تغییر سطح استروژن و پروژسترون ایجاد یا بدتر می‌شود. این هورمون‌ها علاوه بر نقشی که در کنترل چرخه قاعدگی و بارداری دارند، بر مواد شیمیایی موجود در مغز نیز تاثیر می‌گذارند، همان موادشیمیایی‌‌‌ که در ایجاد احساس درد نقش دارند. سردردهای هورمونی ارتباط مستقیمی با جنسیت ندارند اما الگوی بروز آن‌ها در زنان و مردان متفاوت است. پیش از بلوغ، پسران بیشتر از دختران دچار سردردهای معمولی می‌شوند. اما پس از بلوغ به دلیل نوسانات هورمونی استروژن و پروژسترون، احتمال بروز سردردهای هورمونی (به ویژه میگرن قاعدگی) در زنان به مراتب بیشتر از مردان است. این الگو تا دوران منوپاز (یائسگی) ادامه دارد و پس از منوپاز با کاهش نوسانات هورمونی، بروز این نوع سردردها کم خواهد شد.

به طور کلی، احتمال ابتلا به میگرن هورمونی در زنان حدود 3 برابر بیشتر از مردان است. مطالعه‌ای کوچک نشان داد؛ مردانی که دچار سردرد میگرنی می‌شوند سطح استروژن (نوعی استروژن به نام استرادیول) بالاتری نسبت به مردانی دارند که دچار میگرن نمی‌شوند.

وقتی احتمال بروز بیشتر است

از دلایل دیگر بروز سردرد هورمونی، استفاده از داروهای هورمونی مانند قرص‌های ضدبارداری یا هورمون‌‌درمانی در دوران منوپاز است. در سال‌های منتهی به منوپاز، سطح استروژن دچار نوسانات شدید (سقوط و صعود) می‌شود. در این دوره، هم احتمال بروز سردردهای تنشی (ناشی از استرس) و نیز احتمال بروز سردردهای میگرنی وجود دارد.زمانی‌که خانم‌ها وارد دوران منوپاز می‌شوند، احتمال بروز سردردهای میگرنی در آن‌ها کاهش خواهد یافت اما سردردهای تنشی اغلب بدتر می‌شوند. دلایل دیگری برای بروز سردرد ناشی از هورمون وجود دارند که می‌توان به اووفورکتومی (Oophorectomy) و بارداری اشاره کرد. اووفورکتومی نوعی جراحی است که در آن بنا بر تشخیص پزشک متخصص، تخمدان‌ها از بدن خارج می‌شوند. در برخی موارد ممکن است به همراه اووفورکتومی، جراحی هیسترکتومی (برداشتن رحم) نیز انجام شود. برداشتن تخمدان‌ها باعث افت فوری سطح استروژن می‌شود که ممکن است با بروز سردرد همراه باشد. در 3 ماهه اول بارداری، سطح استروژن به سرعت افزایش می‌یابد و سپس متعادل می‌شود. این تغییرات هورمونی باعث بروز سردرد میگرنی در سه ماهه اول بارداری خواهد شد و بعد از گذشت این مدت، بروز میگرن کاهش می‌یابد و در برخی افراد کاملا از بین می‌رود. علاوه بر این پس از زایمان، سطح استروژن افت می‌کند. این افت هورمونی می‌تواند باعث بروز سردرد شود. همچنین اختلالات خواب و استرس ناشی از مراقبت نوزاد تازه متولد شده نیز در برخی خانم‌ها با بروز سردرد همراه است.

همزاد میگرن

سردرد هورمونی بسیار شبیه انواع میگرن است. به طور کلی، درد ضربان‌دار در یک طرف سر، تغییرات اشتها (کاهش یا افزایش)، حساسیت به نور، صدا و بو، می‌تواند از علائم پیش از شروع سردرد یا در حین سردرد باشد. علاوه بر این، لرز، تعریق، رنگ پریدگی پوست، حساسیت یا درد پوست سر، درد شکم، تاری دید، سرگیجه، درد در سر، کاهش ادرار، عدم هماهنگی حرکتی و میل به خوردن شکلات، نمک یا مصرف الکل، از علائم پیش از سردرد هورمونی یا علائم سردرد است. البته باید توجه داشت که همه افراد به علائم پیش از سردرد هورمونی دچار نمی‌شوند. سردرد هورمونی معمولا در یک طرف سر (مانند ناحیه پیشانی) ایجاد درد می‌کند اما ممکن است در نقاط دیگر سر یا گردن نیز درد احساس شود. محل و شدت درد برای هر فرد می‌تواند متفاوت باشد.

چالشی برای پزشک

برای تشخیص علت سردرد، پزشک علائم، زمان و تعداد دفعات بروز سردرد را بررسی می‌کند. معاینه فیزیکی و برخی آزمایش‌ها ممکن است برای رد بیماری‌های دیگر در نظر گرفته شود. برای تشخیص میگرن یا سردرد هورمونی، آزمایش اختصاصی وجود ندارد و آزمایش‌ها صرفا وضعیت سلامت افراد را مورد بررسی قرار می‌دهند. بروز سردرد به عوامل مختلفی بستگی دارد و همیشه به هورمون محدود نمی‌شود به همین دلیل تشخیص علت دقیق سردرد، چالش‌ زیادی را برای پزشک به همراه دارد. گاهی چند عامل در کنار تغییرات هورمونی قرار می‌گیرند و باعث بروز سردرد خواهند شد. برای مثال، استرس، کمبود خواب و سایر محرک‌ها ممکن است با تغییرات هورمونی همراه شوند. علت سردرد ناشی از هورمون باید توسط پزشک تشخیص داده شود و درمان با توجه به شرایط هر فرد در نظر گرفته خواهد شد. به طور کلی برای بهبود و درمان، طیفی از مسکن‌های ضدالتهاب غیر استروئیدی تجویز می‌شود. خانم‌هایی که قرص‌های پیشگیری از بارداری استفاده می‌کنند یا به دلیل دوران منوپاز تحت هورمون‌درمانی هستند و دچار سردرد می‌شوند، باید این مسئله را با پزشک خود در میان بگذارند.

پزشک با توجه به شرایط فرد و داروهای مصرفی، مسکن مناسب را تجویز می‌کند یا دوز داروی هورمونی و نوع آن را تغییر می‌دهد. خانم‌های باردار یا مادران شیرده از مصرف خودسرانه دارو باید بپرهیزند چون برخی داروها برای جنین یا نوزاد مضر هستند.

مراقب خودتان باشید

پیروی از دستورات پزشک از اهمیت بالایی برخوردار است با این حال، انجام برخی کارها در خانه ممکن است به بهبود سردرد هورمونی کمک کند. گذاشتن یک پارچه سرد یا کیسه یخ (یخ در حوله قرار بگیرد)، روی محل درد می‌تواند به کاهش درد کمک کند. افرادی که دچار سردردهای هورمونی می‌شوند باید مصرف نمک را به ویژه در روزهای نزدیک به قاعدگی محدود کنند. گاهی کمبود برخی مواد مغذی و معدنی باعث تشدید سردرد خواهد شد در چنین شرایطی باید برای تهیه مکمل مناسب از پزشک مشاوره گرفت. داشتن یک برنامه خواب منظم در پیشگیری از سردردهای هورمونی موثر است. برای این منظور باید در ساعت مشخصی از شب خوابید و صبح در ساعت خاصی بیدار شد. یکی دیگر از مواردی که در کاهش سردرد هورمونی می‌تواند موثر باشد، ورزش منظم است. برای این منظور باید حداقل 30 دقیقه در روز و حداقل 3 بار در هفته ورزش کرد. نوشیدن آب و مایعات به میزان کافی در پیشگیری از سردرد می‌تواند موثر باشد. افرادی که دچار سردردهای هورمونی می‌شوند باید تا جای ممکن وعده‌های غذایی خود را در ساعات مشخصی از روز مصرف کنند. اجتناب از مصرف غذاهای محرک و خوراکی‌هایی چون شکلات برای پیشگیری از سردردهای هورمونی ضروری است. افراد دارای سردرد هورمونی باید از مصرف الکل و دخانیات بپرهیزند.

سردرد از نوع اورژانسی

در صورتی که سردرد ناگهانی و بسیار شدید باشد و علائمی نیز با آن همراه شود، مراجعه سریع به اورژانس ضروری است. مشکل در صحبت کردن یا درک گفتار، گیجی، مشکلات بینایی ناگهانی، دشواری در راه رفتن، بی‌حسی یا ضعف در یک طرف بدن، سفتی گردن، تب بالا، غش کردن و...، علائمی هستند که نباید آن‌ها را نادیده گرفت. سردردی که همراه با این علائم باشد، ممکن است نشانه مننژیت (التهاب پرده‌های مغز و نخاع)، آنسفالیت (التهاب بافت مغز) یا سکته مغزی باشد.

منبع:Webmd.com