خشم ترامپ از ایجاد معادلات جدید در تنگه هرمز

مشکلی نخواهند داشت». در این راستا ایالات متحده هشدار داد که اگر عمان به ایران در ایجاد سیستم اخذ عوارض در تنگه هرمز کمک کند، تحریم‌هایی را «به شدت» علیه این کشور اعمال خواهد کرد و این امر تهدیدهای رئیس جمهور آمریکا، علیه این متحد خلیج فارس را تشدید کرده است. در ادامه اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، نیز روز پنجشنبه گفت که واشنگتن اعمال عوارض بر کشتی‌های تجاری در این آبراه استراتژیک را توسط هیچ یک از این دو کشور «تحمل نخواهد کرد». بسنت در یک پست در شبکه‌های اجتماعی گفت: «به ویژه عمان باید بداند که وزارت خزانه‌داری ایالات متحده به شدت هر بازیگری را که - مستقیم یا غیرمستقیم - در تسهیل عوارض تنگه هرمز دخیل باشد، هدف قرار خواهد داد و هر شریکی که مایل به این کار باشد، مجازات خواهد شد». تاکنون عمان علناً چیزی مبنی بر قصد خود برای پیوستن به ایران در کنترل تنگه هرمز نگفته است و دولت عمان به سخنان ترامپ و وزیر خزانه داری آمریکا هیچ واکنشی در هیچ سطحی نداشت. یعنی نه وزارت خارجه و نه سلطان و نه هیچ کدام از مقامات بالا و پایین این کشور، به صورت علنی موضع‌گیری نکردند و سکوت کامل داشتند. عمانی‌ها معتقدند واکنش علنی، باعث تقویت تنش می شود و این به ضرر منافع آن‌هاست. این برای اولین بار است که ترامپ، عمان و یک کشور عربی جنوب خلیج فارس را اینگونه تهدید می کند. این سخن آنقدر غیرمنتظره بود که بسیاری فکر کردند ترامپ اشتباه کرده و به جای ایران، اسم عمان را آورده اما کاخ سفید تایید کرد منظور ترامپ دقیقا عمان بود.

تهدید شریک استراتژیک 50 ساله

عمان که در ساحل جنوب شرقی شبه جزیره عربستان قرار دارد و از طریق تنگه استراتژیک هرمز با ایران روبرو است، به عنوان یک واسطه کلیدی در بحران‌های منطقه‌ای، از جمله جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران، عمل کرده است. تهدیدات دولت ترامپ علیه عمان، متحد دیرینه آمریکا، کشوری را که به خاطر کسب شهرت به عنوان «سوئیس خاورمیانه» شناخته می‌شود، به شدت در کانون توجه ژئوپلیتیک قرار داده است. ترامپ از همکاری ها و نشست ها و دیدارهای گرم عمانی ها با ایران به ویژه درباره تنگه هرمز ناراضی است. تهدید به تحریم و اقدام نظامی علیه یک شریک امنیتی و اقتصادی نزدیک برای ایالات متحده بسیار غیرمعمول است. تحلیلگران می‌گویند تهدید او نشان می‌دهد که تفاهم بین ایران و عمان دقیقاً همان چیزی است که رئیس جمهور امریکا سعی در اجتناب از آن دارد. در این زمینه «اسماعیل بقایی»، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، گفت که ایران پس از «تهدیدهای مقامات آمریکایی» با عمان اعلام همبستگی می‌کند.

دلایل نگرانی ایالات متحده

عمان درچند ماه اخیر و طی تبادل آتش میان آمریکا و ایران بر حفظ موضع خود مبنی بر بی‌طرفی و جلوگیری از ورود مستقیم به تنش‌های منطقه‌ای ادامه داد و حتی ارتباط و تبادلات تجاری خود با ایران را بیشتر کرد، رویکردی که به نظر می‌رسد با انتظارات آمریکا در تضاد قرار گرفته و زمینه‌ساز افزایش فشارهای سیاسی و رسانه‌ای علیه مسقط شده است. به‌خصوص از زمانی که ایران و عمان در یک تفاهم مشترک بر ضرورت تهیه و تدوین سازوکاری حقوقی در چارچوب منافع دو کشور به شکلی که حقوق دریاها و تعاملات بین‌المللی را خدشه‌دار نکند تحت‌الشعاع تحولات منطقه پس از جنگ اخیر، تاکید دارند. سفر اخیر سیدعباس عراقچی به عمان که به دعوت پادشاهی عمان انجام شد، بر این ضرورت جامه عمل پوشاند و دو کشور پس از آن چند جلسه کاری حقوقی و سیاسی در سطح معاونان وزیران خارجه برگزار کردند. موضعی که احساس خطر را به آمریکا و هم‌پیمانش اسرائیل القا نموده است.هراس آمریکایی‌ها از این است که تسلط ایران بر تنگه هرمز به یک واقعیت دائمی پس از جنگ تبدیل شود، نه یک اقدام موقت جنگی.

مدیریت جدید تنگه هرمز

تنگه هرمز به عنوان یک آبراه طبیعی که تنها مسیر صادرات تولیدکنندگان نفت خلیج‌فارس به اقیانوس آزاد است، برای دهه‌ها به عنوان یک مسیر دریایی بین‌المللی آزاد عمل کرده است. با این حال، پس از حملات مشترک ایالات متحده و اسرائیل به ایران در 9 اسفند 1404، تهران این آبراه را بست و شروع به اعمال حاکمیت بر آن نمود. درست است که طبق قوانین بین‌المللی دریانوردی، کشورها مجاز به دریافت عوارض از کشتی‌هایی که از تنگه‌های طبیعی مانند هرمز عبور می‌کنند، نیستند؛ حتی در جایی که در آب‌های بین‌المللی قرار ندارند. با این حال، کشورها می‌توانند خدماتی مانند بیمه، تعمیر و نگهداری و کمک به پهلوگیری را به کشتی‌های باربری ارائه دهند.

ولی باید در نظر داشت با اینکه هرمز یک تنگه بین‌المللی عنوان می‌شود، اما بخش عمده آن صرفاً در آب‌های سرزمینی ایران و عمان - نه آب‌های بین‌المللی - واقع شده است و بخش‌هایی از مناطق دورافتاده آن به آب‌های سرزمینی امارات متحده عربی می‌رسد. در این مورد تیم اندرسون رئیس اندیشکده استرالیایی طی توئیتی گفته ادعای دونالد ترامپ درباره بین‌المللی بودن آب‌های تنگه هرمز درست نیست و به گفته این تحلیلگر، تنگه هرمز کاملا در محدوده آب‌های سرزمینی ایران و عمان قرار می‌گیرد و هیچ آبراه بین‌المللی‌ای میان دو کشور وجود ندارد. محدوده دریای سرزمینی بر اساس کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها حداکثر دوازده مایل دریایی (هر مایل دریایی حدود ۱۸۵۲ متر است) یعنی حدود 22 کیلومتر از خط مبدأ دریا است. براین اساس و نقشه‌ای که اندرسون ارائه کرده آب‌های سرزمینی ایران و عمان تداخل داشته و این امر سبب ایجاد حق کنترل عبور و مرور برای دو کشور ایجاد می‌کند. نکته راهبردی مهم دیگر این است که در اعمال حق حاکمیت کشورها درخواست تایید از جانب سازمان‌های بین‌المللی یا دولت آمریکا کاری غیراصولی است و مانند این است که کشوری برای دریافت مثلا مالیات از شهروندان خود یا مسافران دیگر کشورها نیازمند اجازه سازمان‌های بین‌المللی یا آمریکا شود. لذا هیچ کشوری برای اعمال حق حاکمیت خود منتظر مجوز دیگران نمی‌شود.

روزنامه صبح ساحل