پساجنگ و موج‌سواری قیمت‌ها

جنگ چه کالاهایی را گران می‌کند؟

به طور کلی جنگ، زنجیره تأمین را به‌شدت مختل می‌کند. بسته شدن مرزها، ناامنی حمل‌ونقل، کمبود انرژی یا سوخت و حتی هجوم مردمی برای خرید باعث افزایش قیمت مواد غذایی می‌شود. کالاهایی مانند برنج، روغن، قند، آرد، لبنیات و حتی آب‌معدنی به‌سرعت با افزایش قیمت روبه‌رو می‌شوند. حال آسیب دیدن پتروشیمی‌ها، کارخانجات دارویی، صنایع فولاد و ... را نیز به این بحران اضافه کنید تا با ابعاد گسترده‌تری از مشکلاتی که با آن درگیر شده‌ایم را درک کنید. در شرایط جنگی و بحرانی، رفتار مصرف‌کنندگان دستخوش تغییرات عمیق و معناداری می‌شود. آنچه تا پیش از بحران به‌عنوان کالای ضروری شناخته نمی‌شد، ناگهان به اقلامی حیاتی و کمیاب تبدیل می‌گردد. در این وضعیت، دیگر معیارهایی مانند برند، ظاهر یا تبلیغات تأثیرگذار نیستند؛ بلکه تنها یک اصل بر بازار حاکم می‌شود: بقا. از همین رو، اولویت خرید به سمت محصولاتی می‌رود که یا نیازهای اساسی انسان را پاسخ دهند یا بتوانند در نبود زیرساخت‌های معمول، بخشی از زندگی روزمره را حفظ کنند. غذاهای کنسروی و مواد غذایی خشک جزو اولین انتخاب‌ها هستند. داروها و تجهیزات پزشکی اغلب نایاب می‌شوند و حتی اقلامی مانند شکلات یا پاوربانک، به کالاهایی با ارزش روانی یا اقتصادی بالا تبدیل می‌گردند. از سویی دیگر برخی کالاها نظیر خودرو لوکس اگرچه که در این ایام گران شده‌اند اما در مقایسه با خودروهای داخلی و خودروهای ارزانتر، کمتر گران شده‌اند و در یک جمله این‌طور می‌توان گفت که گران شدن یا گران‌تر شدن کالاها در گرو نیاز و قدرت خرید مردم خواهد بود.

گرانی صد درصدی برخی محصولات پلاستیکی

حمله دشمن به پتروشیمی‌ها و توقف پشت سرهم تولید محصولات پلاستیکی، محدودیت عرضه مواد اولیه در بورس و گرانی صد درصدی قیمت محصولات پتروشیمی در بورس کالا در کنار زمزمه‌های گرانی ادامه‌دار این محصولات، موجب التهاب بازار پلاستیک، نایلون و نایلکس شد و در حالی‌که تولیدکننده تنها مجاز است بین ۱۳ تا ۱۷درصد سود بر قیمت تمام شده اضافه کند اما شاهد آن بودیم که طی دو هفته قیمت ظروف یک بار مصرف و  نایلون ۱۰۰ تا ۱۲۰درصد افزایش یافت و مواد اولیه ای که  قبل از عید در  بورس کیلویی ۱۵۰ تا ۱۶۰هزار تومان خریداری می شد با  اکنون قیمت ۳۰۰ تا ۳۴۰هزار تومان هم در بازار وجود ندارد. همچنین قیمت نایلکس از ۱۵۰تا ۱۶۰هزار تومان به ۳۳۰ تا ۳۵۰هزار تومان رسیده و آن هم کمیاب است. ظروف آشپزخانه نیز ۷۰ تا ۱۰۰درصد گران شده، درحالی که سال های قبل افزایش ۲۰ تا ۲۵درصدی معمول بود.

گفتنی است؛ سال گذشته قیمت پایه پلی اتیلن بین ۸۰ تا ۹۰هزار تومان و  قیمت معامله شده آن ۱۲۰ تا ۱۵۰هزار تومان نوسان داشت اما قیمت مواد پتروشیمی پس از جنگ نسبت به سال گذشته حدود ۱۰۰درصد افزایش یافته است و  تعطیلی واحدهای تولیدی در  پایان سال و  نیمه اول فروردین، همچنین  افزایش تقاضای اولیه، شوک قیمتی مضاعفی را در بازار ایجاد کرد.

انفجار 70 درصدی قیمت خودرو

افزایش قابل توجه قیمت‌ها در بازار خودرو، در پی مجموعه‌ای از عوامل نظیر شوک روانی ناشی از اخبار مرتبط با صنایع پتروشیمی و فولادی و همچنین محدودیت‌های وارداتی رقم خورد و قیمت خودروهای داخلی را تا ۷۰ درصد و خودروهای وارداتی تا ۵۰ درصد گران کرد؛ به‌طوری‌که برخی مدل‌ها مانند پژو ۲۰۷ دنده‌ای از حدود ۱.۵ میلیارد به ۲.۵ میلیارد تومان رسیده‌ است. خودرو ۲۰۷ اتوماتیک سقف شیشه‌ای با قیمت حدود سه میلیارد تومان معامله می‌شود. یعنی با ارزشی در حدود ۲۰ هزار دلار، این درحالی است که جایگزین خودرو ۲۰۶ است که در گذشته با قیمتی بین ۱۰ تا ۱۲ هزار دلار عرضه می‌شدند.

این موضوع نشان‌دهنده وجود حباب قیمتی در بازار است. لازم به توضیح است که در صورت تداوم این شرایط، احتمال افزایش بیشتر قیمت خودروهای وارداتی نیز وجود دارد و با ادامه این روند شاهد افزایش دوباره حدود 40 تا 50 درصدی خودروهای وارداتی خواهیم بود.

بلیط هواپیما باز هم گران شد

در حالی که هنوز هیچ پروازی از فرودگاه‌ بندرعباس صورت نمی‌گیرد؛ اما در برخی شهرهای کشور نظیر  تهران، تبریز، کرمانشاه، اهواز، ایلام، اصفهان، شیراز، رشت و مشهد شاهد برقراری پروازها هستیم. با این حال ارزان‌ترین بلیت‌های هواپیما در مقایسه با سال گذشته ۲۴درصد گران‌تر شده‌ است.

این افزایش، عمدتا ناشی از رشد ناگهانی قیمت سوخت جت است که از ۸۵تا۹۰دلار به ۱۵۰تا۲۰۰دلار در هر بشکه رسید. گفتنی است؛ باوجود اینکه قیمت پروازها پیش از وقوع جنگ افزایش داشت؛ پس از  اعلام پیش فروش، باز هم قیمت‌ها روند افزایشی داشت. به عنوان مثال قیمت بلیت پرواز مشهد-تهران هواپیمایی ماهان حدود ۷میلیون و ۱۵۰هزار تومان و سپهران ۶میلیون و ۲۹۰هزار تومان اعلام شد. ایران ایرتور نیز بلیت این پرواز را با قیمت ۶میلیون و ۳۰۰هزار تومان عرضه می کند. قیمت بلیت هواپیما در مسیر تهران به مشهد  حدود 4میلیون و700 هزار تا  8 میلیون تومان قیمت دارد. قیمت بلیت هواپیما در مسیر تهران - مسقط از حدود 18میلیون تومان شروع می‌شود و سقف قیمت‌ها فعلا به حول‌وحوش 21میلیون تومان می‌رسد.

گروگان‌گیری قیمتی در بازار تجهیزات پزشکی و دارو

آسیب به بخش پتروشیمی در جریان حملات رژیم صهیونی به ایران، باعث گرانی تجهیزات پزشکی و دارو شده است. چراکه بخشی از مواد اولیه مورد استفاده در تولید ملزومات مصرفی و تجهیزات پزشکی نظیر سرنگ، ست‌سرم، لوله‌های PVC، کاتترها و ملزومات دیالیز گرفته تا انواع بسته‌بندی دارویی، بلیسترها، ظروف پلیمری و قطعات پلیمری تجهیزات آزمایشگاهی، به صنایع پتروشیمی وابسته است و اختلال در این بخش، زنجیره تأمین را با مشکل روبه‌رو کرده است. گفتنی است در دوران جنگ، ۴۴شرکت دارویی، تجهیزات پزشکی و توزیعی آسیب دیده‌اند. و در 50روز گذشته، هیچ بار دریایی دارویی حمل نشده که برای تولید دارو به کارخانجات برسد. شرکت‌های تولیدکننده مواد اولیه دارویی با آسیب‌هایی که صنایع پتروشیمی دیده، دچار اختلال شده‌اند‌. همچنین برخی بارهایی که از طریق دریایی حمل می‌شدند، از طریق هوایی به کشور رسیده که افزایش هزینه را به‌دنبال داشته و همین امر باعث شده اصلاح قیمت داروها رخ دهد تا صنعت دچار توقف نشود. گفتنی است؛ امسال حداقل حقوق حدود ۶۰درصد و  سایر سطوح دستمزد حدود ۴۵درصد افزایش یافته است. هم زمان هزینه های انرژی، تجهیزات و  نرخ ارز نیز رشد داشته و  همین موضوع فشار هزینه ای درخور توجهی بر فعالان حوزه سلامت وارد کرده است. این شرایط موجب شده میزان سرمایه گذاری بخش خصوصی در حوزه سلامت روندی کاهشی پیدا کند.

رشد نامتقارن قیمت‌ها در بازار موبایل

بررسی داده‌های قیمتی نشان می‌دهد الگوی افزایش قیمت در برندهای مختلف یکسان نبوده و بیشترین فشار قیمتی متوجه گوشی‌های اقتصادی و میان‌رده، به‌ویژه در برندهای چینی بوده است. در این میان، شرکت Xiaomi بیشترین رشد قیمت را تجربه کرده است. داده‌های مقایسه‌ای نشان می‌دهد قیمت بسیاری از مدل‌های این برند طی فاصله زمانی کوتاه از بهمن ۱۴۰۴ تا اوایل اردیبهشت ۱۴۰۵، به‌طور متوسط حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش یافته است. این رشد به‌خصوص در مدل‌های اقتصادی مانند Redmi A۵ و سری ۱۴ Redmi Note کاملاً مشهود است که بیانگر افزایش هزینه‌ها در زنجیره تأمین و فشار بر بخش مصرفی بازار است.

در مقابل، برند کره‌ای Samsung روندی باثبات‌تر را طی کرده و افزایش قیمت‌ها در این برند به‌طور متوسط حدود ۱۰ درصد برآورد می‌شود. گفتنی است؛ محصولات Apple کمترین نوسان قیمتی را ثبت کرده‌اند. بررسی‌ها نشان می‌دهد قیمت مدل‌های مختلف آیفون در بازه زمانی اخیر تغییر محسوسی نداشته و حتی در برخی موارد کاهش جزئی نیز مشاهده شده است. به‌عنوان مثال، قیمت آیفون ۱۷ پرو مکس نسخه ۲۵۶ گیگابایتی از حدود ۱۳۸۵ دلار به ۱۳۶۵ دلار کاهش یافته که نشان‌دهنده ثبات نسبی در بازار گوشی‌های پریمیوم است.

تورم هفته به هفته در قیمت مواد غذایی

رصد بازار کالاهای اساسی در هفته منتهی به نهم اردیبهشت ۱۴۰۵ نشان می‌دهد؛ مواد غذایی و بهداشتی در مدار گرانی قرار دارند:

قیمت یک شانه تخم‌مرغ بین ۴۴۰ تا ۵۵۰ هزار تومان معامله می‌شود و متاثر از افزایش ۳۰ تا ۶۰ درصدی هزینه‌های تولید و حمل و نقل در سال جدید است.

قیمت مرغ نیز بین ۳۴۰ تا ۳۶۰ هزار تومان در هر کیلوگرم بوده که نسبت به هفته گذشته تغییر قیمتی نداشته است. اما، این نرخ در ابتدا سال بین ۲۷۹ تا ۲۸۵ هزار تومان خرید و فروش می‌شد.

علت آن نیز کاهش جوجه‌ریزی در ماه گذشته است که به حدود ۱۰۰ میلیون قطعه رسید و دلیل آن کمبود نهاده‌های دامی و گرانی گزارش شده است. گفتنی است؛ در این هفته ماکارونی هم شاهد جهش قیمتی بود و ۳۱ درصد گران شد. هر بسته ماکارونی با وزن ۵۰۰ گرم از ۵۴.۶۰۰ تومان به ۷۱.۸۰۰ تومان و هر بسته ماکارونی ۷۰۰ گرمی از ۵۷ هزار تومان به ۷۵ هزار تومان افزایش یافت که علت آن به هزینه‌هایی غیر از نرخ گندم و به بهای تمام شده بسته‌بندی و تامین سلفون مورد نیاز و مولفه‌هایی مانند هزینه حمل و نقل برمی‌گردد.

گوشت گوساله طی چند هفته اخیر نوسانی نداشته و هر کیلوگرم گوشت گوساله بسته به نوع آن بین ۱.۶ تا ۱.۸ میلیون تومان متغیر بود. اما در بازار گوشت گوسفندی، نوسان زیادی وجود دارد و هر کیلوگرم گوشت ران گوسفندی

بین ۱.۹ تا ۲.۲ میلیون تومان قیمت‌گذاری شده است.