پاسخ هواشناسی به ادعای تأثیر رادارها بر بارش‌های اخیر

به گزارش صبح ساحل، طی هفته‌های اخیر چندین پیام و محتوای متنی و ویدئویی بدون ذکر منبع موثق، در خصوص دستکاری اقلیم کشور توسط رادارهای هواشناسی و نظامی و همچنین پروژه هارپ، با لحاظ نقش آن‌ها در وقوع بارش‌های اخیر کشور، در فضای مجازی به‌سرعت منتشر و پخش شد،این روزها در شبکه‌های اجتماعی، فیلم‌ها و پست‌هایی دست‌به‌دست می‌شوند که در آنها سامانه‌های راداری نظامی یا حتی خطوط سفید به‌جا مانده از هواپیماها، از متهمان اصلی کاهش بارش‌های ایران در سالهای اخیر معرفی می‌شوند.

رادارهای نظامی آمریکایی در منطقه حتما حال بد مردم منطقه و ایرانیان را در پی دارد، اما این که آنها توان ایجاد تغییرات آب و هوایی دارند، از نظر کارشناسان پذیرفتنی نیست.

موضوع نقش رادارهای نظامی در تغییرات آب و هوایی در خشکسالی در ایران، در روزهای گذشته باز هم مطرح شد و در این میان حتی برخی رسانه ها نیز بدان پرداختند. حال، ما مبتنی بر همان تحلیل ها و دیگر اطلاعات علمی و مستند، مقداری روی آن تمرکز کرده ایم .در این خصوص، سازمان هواشناسی کشور به‌عنوان تنها متولی رسمی پایش و پیش‌بینی وضع هوا و اقلیم، موارد به‌شرح زیر را به استحضار افکار عمومی کشور می‌رساند:

رادارهای هواشناسی صرفاً ابزاری برای آشکارسازی پدیده‌های جوی می‌باشند که با ارسال امواج الکترومغناطیس به‌صورت پالسی و دریافت بازتابش آن‌ها از هدف عمل می‌کنند. امواج الکترومغناطیسِ ارسال‌شده توسط رادار، اساساً به‌دلیل انرژی بسیار کم ارسالی، سهم کم انرژی جذب‌شونده و مدت‌زمان کم برخورد، موجب هیچ‌گونه تغییر فاز (تغییر از حالت آب یا یخ به بخار و یا بالعکس) در جو نمی‌شوند، همچنین این امواج الکترومغناطیس تغییری در ساختار ابر، دما و رطوبت آن پدید نمی‌آورند و انرژی آن‌ها در مقایسه با خورشید که همه طیف الکترومغناطیس را دارد بسیار بسیار کمتر است. به‌دلیل جذب بسیار بسیار کم امواج راداری در جو، این امواج باعث یونیزه شدن نیتروژن و اکسیژن جو و در نتیجه گرم شدن جو نمی‌شوند و ازاین‌رو هیچ ماده‌ای را که بتواند باعث باروری هرچند ناچیز ابرها شود، به جو اضافه نمی‌کنند.

یادآور می‌شود شعاع پوششی رادارهای هواشناسی حدود 250 کیلومتر و کمتر هستند.

اساساً پرتو رادارهای مستقر در سطح زمین به‌دلیل انحنای زمین، در فواصل دورتر از 250 کیلومتر از جو نزدیک زمین خارج می‌شوند و امکان دریافت امواج رادار جز توسط ابرهای ارتفاع بالا و بدون بارش وجود ندارد. رادارهای هواشناسی در باندهای مختلف (S, X, C) از چند دهه گذشته در تمامی کشورهای پیشرفته و درحال‌توسعه و حتی کمترتوسعه‌یافته برای شناسایی پدیده‌های بارشی و پیش‌بینی و مدیریت بحران‌های جوی و مدیریت آب استفاده می‌شوند و گزارشی از کاهش یا افزایش بارش ناشی از کارکرد رادارها وجود ندارد.

بررسی مشخصات فنی رادار سامانه (AN/TPY-2 (THAAD Radar)) نشان می‌دهد توان بیشینه این رادارها 2 مگاوات و میانگین توان مؤثر آن‌ها کمتر از 2 کیلووات است. پرتو تابشی در باند X پهنای حدود 1 تا 2 درجه دارد که در فاصله 100کیلومتری، قطر پرتو به حدود 3 کیلومتر می‌رسد و این پرتو در اتمسفر به‌سرعت جذب و پراکنده می‌شود.

این رادارها یکی از مهم‌ترین رادارهای نظامی آمریکا در خاورمیانه هستند که با هدف ردیابی موشک‌های بالستیک و دفاع موشکی با برد 1000 تا 2000 کیلومتر در باند X طراحی شده‌اند و 12 واحد عملیاتی آن در سطح جهان وجود دارد.

رادارهای مذکور یا رادارهای مشابه آن در کشورهای عربی و سرزمین‌های اشغالی و با هدف هشدار زودهنگام و دفاع موشکی مستقر شده‌اند. با توجه به جذب بسیار کم در جو و عبور بخش بزرگی از انرژی در رادارهای باند X، و نیاز به میدان الکتریکی بسیار قوی و انرژی بسیار بالا برای یونیزاسیون، توانایی اعمال یونیزاسیون مستقیم جو در این رادارها بسیار محدود است.

تغییر فرکانس از 500 مگاهرتز تا 70 گیگاهرتز که در متن یکی از محتواهای منتشرشده آمده، ادعایی کاملاً مردود و غیرممکن است. آنتن‌های آرایه فازی سامانه راداری تاد برای یک باند فرکانسی خاص طراحی شده‌اند و تغییر بسیار زیاد در فرکانس نیازمند تغییر ابعاد المان‌ها و کل زنجیره دامنه فرکانس (RF) است و نوسانگرها امکان تغییر فرکانس به این گستردگی را ندارند و حداکثر پهنای باند فرکانسی این نوع رادارها کمتر از 20٪ فرکانس مرکزی است.

بر اساس مدارک پژوهشی، تنها اثر قابل مشاهده رادارها می‌تواند تغییرات یونوسفر (ionospheric heating)، تغییر انتشار (propagation) امواج رادیویی و تولید plasma مصنوعی در ارتفاع بالا باشد که هیچ اتصال فیزیکی معتبری به cloud formation در تروپوسفر ندارد.

توان تابشی مؤثر در پروژه High-frequency Active Auroral Research Program (HAARP) در حد گیگاوات است و با هدف تحت‌تأثیر قراردادن یونوسفر از آنتن‌های آرایه فازی بزرگ استفاده شده است. در این سامانه یک فرستنده 6/3مگاواتی در فرکانس 2/7 تا 10 مگاهرتز برای مطالعه یونوسفر در ارتفاع 60 تا 500 کیلومتری طراحی شده است. نتایج رسمی منتشرشده در خصوص این پروژه نشان می‌دهد که HAARP نمی‌تواند آب‌وهوا را تغییر دهد و هیچ شواهدی برای تغییر آب‌وهوا توسط HAARP وجود ندارد. گرمایش یونوسفر با توان هارپ کمتر از 0/01٪ گرمایش ناشی از طوفان‌های خورشیدی است. پروژه‌های مشابه دیگری مانند EISCAT در کشورهای دیگر اروپایی شامل نروژ، فنلاند و سوئد با هدف تحت‌تأثیر قراردادن یونوسفر اجرا شده‌اند که موجب یونیزاسیون محدود بدون تأثیرات آب‌وهوایی بوده‌اند.

پروژه SURA مشابه پروژه هارپ در روسیه با به‌کارگیری رادارهای پرقدرت HF انجام شده که در آن اثرگذاری بر یونوسفر بدون تغییر در بارش مشاهده شده است. تحلیل فنی مشترک همه پروژه‌ها نشان می‌دهد که در تمام این پروژه‌ها چگالی الکترونی یونوسفر تغییر پیدا کرده است که می‌تواند موجب تغییر مسیر امواج رادیویی شود و هیچ اثری بر بارش، ابرهای تروپوسفری (1 تا 12 کیلومتری)، طوفان‌ها و الگوهای اقلیمی نداشته است. اصولاً رادارها به‌علت عدم همپوشانی ارتفاعی و فاصله بسیار زیاد که ناشی از انرژی الکترومغناطیس کم‌چگال و عمدتاً عبوری (نه جذب‌شونده) آن‌ها هستند، نمی‌توانند بارش را تغییر دهند، بنابراین هیچ شباهتی بین توان عملیاتی رادارها با سامانه‌های گرمایش یونوسفری (مانند فرستنده‌های هارپ با توان مگاوات در فرکانس‌های پایین و آنتن‌های بسیار بزرگ) وجود ندارد.

اساساً برای تغییرات آب‌وهوا و بارش، دو مکانیسم اصلی قابل تصور است:

الف) گرمایش یونوسفر: پروژه هارپ در فرکانس‌های 2 تا 10 مگاهرتز (نه 8 تا 12 گیگاهرتز) کار می‌کند که به‌دلیل بازتاب از یونوسفر با توان مؤثر تابشی (ERP) چند مگاوات و آنتن عظیم چندهکتاری، با سامانه تاد کاملاً متفاوت است.

در سامانه تاد ERP حدود 1 تا 2 گیگاوات در باند X است که این امواج در یونوسفر جذب نمی‌شوند (یونوسفر برای فرکانس‌های بالای 30 مگاهرتز شفاف است). پس هیچ گرمایش یونوسفری رخ نمی‌دهد که حتی در آن صورت هم توان تأثیر بر امواج و سامانه‌های جوی را نمی‌تواند داشته باشد.

برای آگاهی بیشتر از برآورد انرژی جو و انرژی رادارها به مثال زیر توجه کنید:

برای اینکه در مساحتی به‌شعاع برد یک رادار هواشناسی (حدود 250 کیلومتر) بارش باران به‌میزان یک میلی‌متر در یک ساعت رخ دهد، انرژی آزادشده ناشی از گرمای نهان مایع (تبدیل بخار آب به آب) حدود ژول است.

این انرژی معادل حدود 100 میلیون تن TNT یا صدها بمب هسته‌ای و حدود یک‌چهارم برق مصرفی سالانه یک کشور صنعتی مانند آلمان است،

در همین حال انرژی ارسال‌شده از یک رادار پالسی با پیک توان 2000 کیلووات و مشخصات کلی فرکانس تکرار پالس چندصد هرتز و پهنای پالس چند میکروثانیه، طی یک ساعت، کمتر از ژول است (توان متوسط ارسالی رادارها کمتر از 5 کیلووات است).

می‌توان دید انرژی آزادشده در جو طی بارش یک میلی‌متر در یک ساعت در مساحت پوشش راداری، معادل انرژی گسیل‌شده یک ساعت از حدود چند میلیون رادار هواشناسی است.

اصولاً امواج رادار با توان‌های در حد چند مگاوات به هیچ عنوان توان لازم برای ایجاد تغییر را ندارند و اگر این توان را با توان پرتوهای خورشیدی مقایسه کنیم میلیون‌ها بار ضعیف‌تر است.

ب) بارورسازی ابرها: هسته‌زایی یخ نیازمند پاشش موادی مانند یدید نقره یا پودر نمک یا بنا بر برخی ادعاهای اثبات‌نشده تابش لیزرهای پرقدرت (تراوات) است که تاکنون ثابت نشده است هیچ‌کدام از این روش‌ها بتوانند تأثیر عمده‌ای در سامانه‌های بارشی ایجاد کنند، حتی در مناطقی مانند جنوب‌غرب آمریکا که دهه‌ها بارورسازی ابر با روش‌های مختلف تداوم داشته، تشدید خشکسالی‌های فراگیر و گسترده و کم‌آبی مفرط در ایالت‌هایی مانند وایومینگ، کالیفرنیا، آرکانزاس و تگزاس یک چالش بسیار عمده برای جمعیت ساکن در آن مناطق است.

بر اساس مستندات سازمان‌های معتبر بین‌المللی، هیچ مدرک علمی معتبر وجود ندارد که رادارها یا امواج مایکروویو بتوانند بارش یا آب‌وهوا را تغییر دهند که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد؛

• NOAA Weather Modification Fact Check

• WMO Statement on Weather Modification

• Czech Hydrometeorological Institute Report.

نکته حائز اهمیت اعلام پیش‌بینی‌های سازمان هواشناسی کشور از چند ماه قبل از وقوع جنگ و آسیب‌های محتمل تجهیزاتی منطقه (حداقل آذرماه 1404)، مبنی بر بارش‌های بالاتر از نرمال در پایان زمستان 1404 و بهار 1405 بر اساس مدل‌های پیش‌بینی عددی است که فرضیه افزایش بارش‌ها را قویاً رد می‌کند.

شایان توجه است که اگر فرضیه ناصحیح اثرات محتمل آسیب‌های وارده به تجهیزات نظامی و هواشناسی منطقه بر افزایش بارش را بپذیریم، اولاً چگونه بارش‌های قبل از وقوع جنگ را (از جمله بارش‌های بسیار شدید آذرماه جنوب ایران) می‌توان توجیه نمود و ثانیاً افزایش بارش سایر کشورهای منطقه خاورمیانه از جمله عراق و عربستان را که جنگ در آنجا رخ نداده است، چگونه می‌توان جز به‌علت ایجاد شرایط مناسب بزرگ‌مقیاس گردش‌های جوی تفسیر کرد؟ یقیناً نمی‌توان.

ارجاع به گفته یک شخص نامعلوم تحت عنوان یک کارشناس آمریکایی که گفته است: «آمریکا اعتراف به ایجاد خشکسالی عمدی در منطقه کرده است» و اطلاعات احتمالاً محرمانه را (مربوط به رادارهای موسوم به رادارهای هواشناسی برای دورکردن ابرهای بارانی) در سطح عموم ارائه می‌دهد، علاوه بر اینکه می‌تواند کاملاً فریبکارانه از سوی آن کارشناس باشد، ممکن است دشمن را آن‌قدر توانمند و صاحب فناوری در اذهان عمومی جلوه دهد که قادر است دست به چنین کار بزرگی بزند، در حالی که از دید اذهان جامع علمی مرتبط با موضوع، یک شایعه کاملاً واهی و کذب می‌باشد.

هیچ مدرک علمی وجود ندارد که ثابت کند انرژی رادیویی در سطح توان‌های راداری بتواند الگوی بزرگ، میان‌مقیاس و حتی خردمقیاس را تغییر دهد.

در محتواهای اعلامی هیچ اشاره‌ای به منبع مستند این پیام‌ها و هیچ اشاره‌ای به علت ارتباط رخداد بارش‌ها در حضور یا عدم‌حضور رادارهای نظامی و هواشناسی منهدم‌شده یا آسیب‌دیده نشده است.

جمع‌بندی:

مطالب مندرج در رسانه‌های مجازی در خصوص دستکاری در اقلیم و جلوگیری از رخداد بارش توسط رادارهای هواشناسی و نظامی، پیش از آنکه یک مطلب علمی مستند باشد، در خوش‌بینانه‌ترین حالت یک فرضیه اثبات‌نشده است. اثبات فرضیه باید مستدل و مبتنی بر اسناد علمی، میدانی و با تأیید مراجع علمی باشد.

بنابراین ادعاهای مطرح‌شده فاقد بنیان علمی معتبر و ناشی از اشتباه در مفاهیم مهندسی رادار و نادیده گرفتن اصول فیزیک جو و استناد به شواهد شنیداری است. تغییر آب‌وهوا نیازمند توان‌های عظیمی است که رادارهای نظامی فاقد آن هستند. رادارهای هواشناسی و نظامی توانایی و امکان تغییر اقلیم، کاهش و یا افزایش بارش را در مقیاس هواشناسی ندارند.

توصیه:

در حوزه علمی، اجتماعی و... درج یک مطلب اثبات‌نشده می‌تواند ایجاد بحرانی در سطح محدود و یا حتی وسیع کند. رد مطالب اثبات‌نشده معمولاً به‌سادگی، به‌سرعت و فراگیر نخواهد بود. توصیه می‌شود از انتشار این‌گونه مطالب بدون مستند علمی خودداری شود. انتشار و طرح سؤال توصیه می‌شود، ولی همزمان پاسخی که در رد یا تأیید سؤال مطرح می‌شود الزاماً می‌بایست مستند و اثبات‌‌شده باشد.

رادار چیست؟

رادار دستگاهی است که امواج رادیویی می‌فرستد و بازتاب آن‌ها را دریافت می‌کند تا فاصله و موقعیت اجسام (مثل هواپیما یا ابر) را تشخیص دهد؛ شبیه چراغ‌قوه‌ای که به‌جای نور، موج رادیویی می‌فرستد.

آیا رادار می‌تواند ابرها را عقیم کند یا جلوی بارش را بگیرد؟

از نظر فیزیکی خیر.

توان یک رادار معمولی (مثلاً ۵۰ کیلووات در هر پالس) وقتی در فضا پخش می‌شود، انرژی بسیار کمی به هر متر مربع ابر می‌رسد (چند وات بر متر مربع).

در مقایسه، خورشید حدود ۱۰۰۰ وات بر متر مربع به زمین و ابرها انرژی می‌دهد؛ یعنی صدها برابر بیشتر از رادار. اگر رادار می‌توانست ابر را نابود کند، خورشید باید هر روز همه ابرها را از بین می‌برد.

رادارهای نظامی چطور؟

آن‌ها طوری طراحی شده‌اند که کمترین برهم‌کنش با ابر و باران داشته باشند تا بتوانند اهداف را پشت ابر ببینند. بیش از ۹۹.۹٪ انرژی موج از ابر عبور می‌کند و تضعیف آن ناچیز است.

پروژه هارپ (HAARP) چه؟

هارپ امواج را به یونوسفر (۶۰ تا ۵۰۰ کیلومتری زمین) می‌فرستد، در حالی که ابر و بارش در تروپوسفر (زیر ۱۵ کیلومتر) شکل می‌گیرند.

تأثیر هارپ موقتی و محدود به لایه‌های بالای جو است و راهی برای کنترل مستقیم آب‌وهوا در لایه‌های پایین ندارد.

1. رادارهای نظامی و ابرها

رادارهای نظامی طوری طراحی شده‌اند که حداقل تعامل را با ابر و باران داشته باشند.

از فرکانس‌هایی استفاده می‌کنند که به‌راحتی از میان ابرها عبور می‌کند.

تضعیف امواج در یک ابر بارانی بسیار کم است (کمتر از ۰.۰۱ دسی‌بل بر کیلومتر).

یعنی بیش از ۹۹.۹٪ انرژی رادار بدون اثر از ابر عبور می‌کند؛ توان ایجاد تغییر در ابر را ندارند.

2. پروژه هارپ

هارپ امواج را به یونوسفر (۶۰ تا ۵۰۰ کیلومتر) می‌فرستد، در حالی که بارش در تروپوسفر (۰ تا ۱۵ کیلومتر) شکل می‌گیرد.

گرمایش ایجادشده در یونوسفر بسیار محدود و کوتاه‌مدت است و نمی‌تواند به لایه‌های پایین‌تر نفوذ کند.

پژوهشگران هارپ بارها گفته‌اند: این سیستم نمی‌تواند آب‌وهوا را کنترل کند.

3. علت واقعی خشکسالی ایران

سه عامل علمی و اثبات‌شده دخیل هستند:

تغییر اقلیم

دمای زمین ۱.۲ درجه گرم‌تر شده؛ جو رطوبت بیشتری نگه می‌دارد و بارش‌ها نامنظم، کوتاه و سیلابی می‌شوند.

نتیجه: کاهش بارش مؤثر.

آلودگی هوا

ذرات ریز ناشی از خودرو و صنایع، در ابرها هسته‌های میعان می‌شوند.

وقتی تعدادشان زیاد باشد، قطرات ابر بسیار ریز می‌مانند و نمی‌بارند.

در اطراف کلانشهرها، تحقیقات کاهش بارش تا ۲۵٪ را نشان داده‌اند.

خشکسالی طبیعی اقلیمی

ایران ذاتاً در کمربند خشک است و نوسانات طبیعی مثل النینو/لانینا بارش را از سالی به سال دیگر تا ۵۰٪ تغییر می‌دهند.

وضعیت کنونی ترکیبی از خشکسالی طبیعی + تغییر اقلیم + آلودگی است.

خطوط سفید پشت هواپیماها چیزی جز بخار آب نیستند که در ارتفاعات بسیار سرد، به‌سرعت یخ زده و به شکل رشته‌های سفید در آسمان دیده می‌شوند؛ آزمایش‌های متعدد نیز نشان داده‌اند این خطوط فقط از آب خالص تشکیل شده‌اند و هیچ ماده شیمیایی یا باران‌زدا در آن‌ها وجود ندارد. رادارهای نظامی هم صرفاً ابزارهای شناسایی‌اند و توان فیزیکی لازم برای تغییر ابرها یا جلوگیری از بارش را ندارند. در واقع، عوامل اصلی کاهش بارش و خشکسالی، سه چیز شناخته‌شده‌اند: گرمایش زمین، آلودگی هوای شهری و نوسانات طبیعی اقلیم؛ نه هواپیماها و نه رادارها نقشی در این میان ندارند.