پیامدهای فسخ یک‌طرفه قرارداد

مبنای فسخ: حق فسخ ممکن است از دو منبع ایجاد شود: فسخ قانونی (خیارات مقرر در قانون مدنی) و فسخ قراردادی که طرفین می‌توانند در ضمن قرارداد، شرایطی را به عنوان شرط فسخ یا شرط خیار پیش‌بینی کنند؛ مانند اینکه در صورت عدم پرداخت ثمن در موعد مقرر، فروشنده حق فسخ داشته باشد یا در صورت عدم انجام تعهد در مهلت تعیین‌شده، طرف مقابل حق فسخ داشته باشد یا در صورت عدم تحویل مورد معامله با اوصاف توافق‌شده، خریدار حق فسخ داشته باشد. یا اینکه شرط فاسخ: قراردادی که پیش‌بینی می‌کند با تحقق یک واقعه، خودبه‌خود منحل شود. در این حالت، مبنای حق فسخ، تراضی قبلی طرفین است و تا حدی که مخالف قوانین آمره و نظم عمومی نباشد، معتبر است.

آثار فسخ قرارداد

1-انحلال قرارداد نسبت به آینده. در نتیجه، تعهدات آتی طرفین از بین می‌رود؛ اما نسبت به تعهداتی که قبلاً اجرا شده، موضوع استرداد و تسویه مطرح است.

2-استرداد عوضین (بازگشت به وضعیت پیش از عقد) قاعده کلی آن است که هر یک از طرفین باید آنچه را به موجب قرارداد دریافت کرده‌اند، بازگردانند؛ مثلاً: خریدار، مبیع را بازمی‌گرداند؛ فروشنده، ثمن دریافتی را مسترد می‌کند. اگر استرداد عین ممکن نباشد، معمولاً مثل یا قیمت آن مطالبه می‌شود. 3-حق مطالبه خسارات فسخ مانع از مطالبه خسارات ناشی از: تخلف از تعهد؛ تأخیر در انجام تعهد؛ ورود ضرر اضافی (مثلاً در نتیجه تدلیس یا عیب مخفی) نیست. به‌ویژه اگر در قرارداد، شرط وجه التزام (مبلغی معین به‌عنوان خسارت در صورت عدم انجام تعهد) پیش‌بینی شده باشد، طرف زیان‌دیده می‌تواند علاوه بر فسخ، آن مبلغ را مطالبه کند؛ مگر آن‌که خلاف آن شرط شده باشد.

4-عدم تأثیر در حقوق اشخاص ثالث با حسن نیت (در حدود قانون) در برخی موارد، اگر مورد معامله به شخص ثالثی انتقال یافته باشد و آن شخص با حسن نیت و بر اساس سند رسمی مالک شده باشد، آثار فسخ ممکن است نسبت به او محدود شود. بررسی این مورد، نیازمند توجه به نوع قرارداد، نوع مال، نحوه ثبت و تشریفات قانونی است.