راه علاج حمله قریب‌الوقوع به امنیت غذایی ایران

مسیر اقتصاد نوشت: در بستر کنونی جنگ ترکیبی و چند لایه اعمال‌شده توسط ایالات متحده و رژیم صهیونیستی علیه ایران، مهم‌ترین و خطرناک‌ترین نقطه آسیب‌پذیری ملی در بخش امنیت غذایی، وابستگی زنجیره تولید محصولات پروتیئنی شامل گوشت مرغ، تخم مرغ و… به نهاده‌های دامی وارداتی نظیر ذرت دانه‌ای، کنجاله سویا و جو است. به منظور تولید محصولات پروتئینی مورد نیاز کشور به طور متوسط سالانه ۱۰ میلیون تن ذرت دانه‌ای، ۴.۲ میلیون تن کنجاله سویا و ۳ میلیون تن جو وارد کشور می‌شود.

بررسی‌ها نشان می‌دهد منشاء عمده تامین این نهاده‌های دامی بخصوص ذرت و کنجاله سویا با عاملیت کشورهای متخاصم و همسو با تحریم به عنوان تامین‌کننده کالا یا محل تسویه ارزی صورت می‌گیرد. از سوی دیگر ترخیص این نهاده‌های دامی به بنادر جنوبی بخصوص بندر امام خمینی وابسته است.

با طولانی‌تر شدن و تشدید گستره جنگ، ایالات متحده و رژیم صهیونیستی با هدف ضربه به امنیت غذایی جمهوری اسلامی ایران، به احتمال زیاد از مسیرهای مختلف مانع از تأمین نهاده‌های دامی مورد نیاز خواهند شد و همزمان، با هدف قرار دادن بنادر جنوبی، زیرساخت‌ها و لجستیک ترخیص کالا را دچار اختلال جدی خواهند کرد. این دشمن متخاصم، با ایجاد اختلال هدفمند در تأمین نهاده‌های دامی، ظرف مدت کوتاهی قادر است زنجیره تولید مرغ، تخم‌مرغ، لبنیات و… به فروپاشی برساند؛ وضعیتی که به سرعت از یک بحران صرفاً غذایی فراتر رفته و به یک تهدید امنیت ملی ارتقا می‌یابد.

در این شرایط مقاوم‌سازی نقاط آسیب‌پذیر برای مواجهه با این سناریوی جنگی ضروری است؛ بدین منظور ۳ راهبرد اصلی برای تامین نهاده‌های دامی پیشنهاد می‌شود:

راهبرد اول: بازطراحی فوری سبد تغذیه دام و طیور کشور بر مبنای نهاده‌های دامی جایگزین ذرت و کنجاله سویا

راهبرد دوم: متنوع‌سازی مبادی واردات از طریق کشورهای دوست و غیرهمسو با تحریم‌ها و استفاده فعال از ارزهای جایگزین دلار

راهبرد سوم: کاهش وابستگی به بنادر جنوبی با تقویت زیرساخت‌ها و بهره‌برداری کامل از ظرفیت خالی بنادر شمالی

اولویت دولت؛ صدور مجوز واردات نهاده‌های دامی جایگزین

دولت می‌تواند از طریق یک برنامه عملیاتی منسجم، راهبردهای مذکور را در کوتاه مدت، با تمرکز بر ظرفیت‌های کشورهای ارواسیا محقق نماید. در این چهارچوب بررسی ظرفیت‌های روسیه و قزاقستان به عنوان دو کشور همسایه شمالی نشان می‌دهد که دارای منابع قابل توجهی از نهاده‌های دامی جایگزین نظیر کنجاله آفتابگردان بدون پوسته، ضایعات بوجاری گندم، گلوتن ذرت، ضایعات تقطیری ذرت و ترتیکاله و… هستند که می‌توانند مستقیماً در سبد تغذیه دام و طیور ایران جایگزین بخشی از واردات فعلی شوند؛ عملا با تامین این نهاده‌ها می‌توان در راستای تغییر الگوی تغذیه دام و طیور حرکت کرد.

همزمان برای عملیاتی‌سازی و خرید این محصولات، می‌توان با انتقال منابع ارزی یوآنی حاصل از فروش نفت به چین، به نظام بانکی روسیه و استفاده از تسویه حساب روبلی برای واردات این نهاده‌ها استفاده کرد.

از طرفی به منظور انتقال این نهاده‌های دامی به کشور می‌توان از ظرفیت بنادر و پایانه های شمالی کشور از جمله بندر امیرآباد استفاده کرد. بررسی نشان می‌دهد بندر امیرآباد با ۱۵ اسکله، اتصال به راه‌آهن سراسری، سیلوهای مکانیزه، انبارهای وسیع و اراضی پشتیبان گسترده، یکی از مجهزترین بنادر شمالی کشور است که در حال حاضر تنها بخشی از ظرفیت واقعی خود را به‌کار گرفته است. با وجود ظرفیت بالقوه ۷.۵ میلیون تن در سال و رکورد بارگیری ۴.۷ میلیون تن، این بندر توان جذب واردات بیشتر کالاهای اساسی را تا ۲ میلیون بیشتر از شرایط فعلی دارد و می‌تواند با رفع برخی محدودیت‌ها، نقش کلیدی‌تری در تأمین پایدار کشور از مسیر دریای خزر ایفا کند.

همچنین، می‌توان با استفاده از مسیرهای ریلی اینچه‌برون، سرخس و آستارا، بیش از ۲ میلیون تن ظرفیت خالی عملیاتی را برای انتقال نهاده‌های دامی به کشور به کار گرفت و از انتقال ۲ میلیون تن نهاده دامی به بنادر جنوبی جلوگیری کرد.

درحال حاضر مهم‌ترین مانع، عدم صدور مجوز واردات نهاده‌های دامی جایگزین توسط دولت است؛ لذا در این شرایط، اولویت نخست دولت باید صدور این مجوزها و همراهی عملیاتی و رفع موانع موجود در مسیرهای ریلی و بنادر شمالی برای اجرای راهبردهای مذکور است. عملا با اجرای این برنامه علملیاتی مهم‌ترین و خطرناک‌ترین نقطه آسیب‌پذیری ملی در بخش امنیت غذایی تقویت می‌شود.