عبور رمضان از جیب کارگر

ماه رمضان در فرهنگ ایرانی- اسلامی همواره با مفاهیمی چون سادگی، قناعت و همدلی همراه بوده است. سفره افطار، قرار بود نماد همین سادگی باشد؛ چند قلم خوراکی معمول، اندکی غذای گرم و دورهمی خانوادگی. اما واقعیت بازار در رمضان ۱۴۰۴ نشان می‌دهد حتی همین تصویر حداقلی نیز دیگر با هزینه‌ای سنگین گره خورده است. بررسی قیمت اقلام پرمصرف افطار نشان می‌دهد یک خانوار چهار نفره، برای پهن کردن یک سفره افطار ساده، باید دست‌کم ۸۰۰ هزار تومان هزینه کند؛ عددی که برای بسیاری از خانوارها، به‌ویژه دهک‌های پایین درآمدی، قابل چشم‌پوشی نیست. غذای گرم، اصلی‌ترین بخش سفره افطار محسوب می‌شود.

آش و حلیم که سال‌ها به‌عنوان غذاهای مردمی و نسبتاً ارزان شناخته می‌شدند، حالا سهم بزرگی از هزینه افطار را به خود اختصاص می‌دهند. قیمت هر کیلو حلیم ساده به‌طور میانگین حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار تومان برآورد می‌شود و آش رشته نیز قیمتی نزدیک به ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تومان دارد. این یعنی تنها با انتخاب یکی از این دو غذا برای یک وعده افطار خانوادگی، بخش عمده‌ای از هزینه ۸۰۰ هزار تومانی مصرف می‌شود.

در کنار غذای اصلی، اقلامی مانند نان، پنیر و سبزی همچنان جایگاه ثابتی در سفره افطار دارند. خرید یک نان بربری و یک نان سنگک، حدود ۵۵ تا ۶۰ هزار تومان هزینه دارد. پنیر ۴۰۰ گرمی نیز قیمتی در حدود ۱۱۰ هزار تومان پیدا کرده و یک کیلو سبزی خوردن نزدیک به 80 هزار تومان فروخته می‌شود. اگر این اقلام برای دو روز در نظر گرفته شوند، سهم یک وعده افطار از نان، پنیر و سبزی، حدود 90 هزار تومان خواهد بود؛ رقمی که در ظاهر کوچک است، اما در کنار سایر اقلام به‌سرعت جمع می‌شود.

خرما به‌عنوان نماد افطار، یکی دیگر از اقلام ثابت سفره رمضان است. قیمت یک بسته ۵۰۰ گرمی خرما حدود ۴۰۰ هزار تومان است. اگر این بسته برای کل ماه مصرف شود، سهم هر روز یک خانواده چهار نفره از خرما، حدود ۱۳ هزار تومان می‌شود؛ عددی که در مقایسه با سایر هزینه‌ها کمتر است، اما همچنان بخشی از هزینه کلی افطار را تشکیل می‌دهد.

اما شاید پرحاشیه‌ترین بخش سفره افطار امسال، زولبیا و بامیه باشد. قیمت این شیرینی سنتی در بازار آزاد به حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان برای هر کیلو رسیده است؛ رقمی که عملاً زولبیا و بامیه را از یک خوراکی رایج به کالایی لوکس تبدیل کرده است. برای بسیاری از خانوارها، به‌ویژه کارگران، این شیرینی دیگر جایی در سفره روزانه افطار ندارد و به خریدی مناسبتی یا کاملاً حذف‌شده بدل شده است.

اقلامی مانند چای، قند و شکر نیز اگرچه معمولاً به‌صورت ماهانه خریداری می‌شوند، اما وقتی سهم روزانه آن‌ها در سفره افطار محاسبه می‌شود، حدود ۳۰ تا ۳۵ هزار تومان به هزینه هر وعده اضافه می‌کنند. این هزینه‌ها شاید به‌تنهایی چشمگیر نباشند، اما در کنار غذای اصلی و سایر اقلام، فشار قابل توجهی بر بودجه خانوار وارد می‌کنند.

با کنار هم گذاشتن این اقلام، مشخص می‌شود که رقم ۸۰۰ هزار تومان برای یک سفره افطار ساده، نه یک برآورد اغراق‌آمیز، بلکه حداقل هزینه ممکن است. این در حالی است که این عدد تنها مربوط به یک وعده افطار است و وعده سحر را دربرنمی‌گیرد. اگر هزینه سحر نیز به این محاسبات اضافه شود، مجموع هزینه‌های غذایی ماه رمضان برای یک خانوار چهار نفره، به رقم‌های بسیار بالاتری خواهد رسید.

این وضعیت در شرایطی رخ می‌دهد که براساس آمار رسمی، تورم ماهانه کشور در دی‌ماه ۱۴۰۴ حدود ۸ درصد بوده است. در این میان، تورم ماهانه گروه «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات» به حدود ۱۴ درصد رسیده؛ رقمی که نشان می‌دهد فشار اصلی تورم، مستقیماً بر سفره مردم وارد شده است. در مقابل، تورم ماهانه گروه «کالاهای غیرخوراکی و خدمات» حدود ۴ تا ۵ درصد گزارش شده که فاصله قابل توجهی با تورم خوراکی‌ها دارد. همین اختلاف، دلیل اصلی گران شدن سفره افطار است. زمانی که خوراک، سریع‌تر و شدیدتر از سایر کالاها گران می‌شود، نخستین جایی که اثر آن دیده می‌شود، سفره خانوار است؛ سفره‌ای که حالا حتی در ساده‌ترین شکل خود، به چالشی جدی برای معیشت تبدیل شده است.

افطار ۸۰۰ هزار تومانی، تنها یک عدد نیست؛ نشانه‌ای است از شکاف عمیق میان درآمد و هزینه زندگی. شکافی که اگر برای آن چاره‌ای اندیشیده نشود، هر سال سفره‌های رمضان را کوچک‌تر می‌کند و مفهوم سادگی و برکت را بیش از پیش از واقعیت زندگی روزمره دور خواهد کرد.

روزنامه صبح ساحل