تفاسیرالابیات

می‌روم وز سر حسرت به قفا می‌نگرم

خبر از پای ندارم که زمین می‌سپرم «سعدی»

می‌روم: از زبان یک عابر شاعر و شاید هم یک راننده.

از سر حسرت: از سر ترس، در بعضی نسخه‌ها «از سر وحشت».

خبر از پای ندارم: خبر از زیر پا و جای پایم ندارم که سفت است یا شل.

زمین می‌سپرم: ناسلامتی راه می‌روم.

مفهوم کلی: شاعر می‌گوید وقتی در تهران راه می‌روم، می‌ترسم. زیرا در نزدیکی ایستگاه‌های مترو یا دریاچه‌های زیرزمینی فاضلاب، یکهو زمین دهان باز می‌کند یا یکی از پروژه‌های سیمانی فرو می‌ریزد و ماشی و ماشین را می‌بلعد. سبب سُرایش:

۱- از نظر تاریخی: در رمان تاریخی «روزی که زمین دهان گشود» اثر «میرزا زولای قلندرانی» چنین می‌خوانیم: سعدی را برای تدریس در نظامیه‌ی آزاد واحد شمال تهران دعوت کردند. او نیز «بار بر بست و به گردش نرسیدیم و برفت» و برای خرید چند کتاب به منطقه‌ی مرکزی شهر سرکی کشید. سوار بر شتری بود، ناگاه شتر ایستاد و به ضرب چوب و لگد و هی و هین هم تکان نخور تا آن که سعدی زیر لب زمزمه کرد:« می‌روم و نمی‌رود نافه به زیر محملم». معلوم شد که سر راه گودالی به ژرفای بیست ذرع و پهنای پنج ذرع و در ازای ۱۰ ذرع دهان گشوده و می‌خواهد راکب و ناقه و محمل را ببلعد.

۲- از دیدگاه ژئومورفولوژی: در یک مقاله‌ی علمی که در سمینار «از خاک تا مغاک» خوانده شد، در بخش «خطرات ناهمواری‌های مصنوعی» آمده: شاعر استاد سعدی که برای تدریس می‌رفت، مغاکی وسط چهارراه دید که بر «گراندکانیون» اتازونی طعنه می‌زد، عنان بگردانید و پیاده شد و جَلَسَ هُناکَ و کَتَب رسالهّ الی النظامیه الازاد و المازاد! و شرحَ انصرافَهُ و خطرَ سقوطَهُ فی مغاکات الطریق و طلبَ بیمه العمر و بدنه الناقه و محمل‌ها و اَنشَدَ هذه البیت لِتوجیه الرئیس الجامعهَ و اَرسَلَها:

«به قدم رفتم و ناچار به سر باز آیم

گر به دامن نرسد چنگ قضا و قدرم»

۳- از منظر «حقوق ساخت و ساز» در چنین حوادثی بیمه باید خسارت و غرامت بپردازد، اگر شرکت بیمه زیر بار نرفت،پیمانکار بدهد و اگر نداد کارفرما بدهد، اگر نداد به دادگاه شکایت کند و بیمه گر از بیمه‌گذار و پیمانکار از شهردار و بالعکس شکایت کنند تا بعد از ۱۰ سال رسیدگی شود. و آخرالامر خسارت دیده شکایت کند. اما تاریخ علم حقوق شهادت می‌دهد که شاعر خسران رسیده این کار را نکرده و در همان غزل گفته: گر سخن گویم من بعد شکایت باشد ور شکایت کنم از دست تو پیش که برم؟

"بچه مرند"