زیرساخت‌ها مغلوب باران

هشدار به‌موقع بود، آمادگی نه

باران که آغاز شد، خیلی زود مشخص شد هرمزگان برای این روز آماده نیست. نه برای بارانی سیل‌آسا، بلکه حتی برای بارشی که گزارش‌ها و تحلیل‌های ده‌روزه هواشناسی استان، تقریباً حجم آن را پیش‌بینی کرده بودند. با این حال، آنچه در عمل رخ داد، فاصله‌ای عمیق میان «دانستن» و «اقدام به‌موقع» را عیان کرد؛ فاصله‌ای که بهای آن جان انسان‌ها، امنیت شهروندان و آسیب جدی به زیرساخت‌های شهری بود.

بارانی که مردم را خوشحال کرد

در کنار همه این تلخی‌ها، نمی‌توان از حس خوشحالی و رضایت مردم پس از سال‌ها کم‌بارشی چشم پوشید. بارش گسترده در نقاط مختلف استان، به‌ویژه برای کشاورزان، دامداران و ساکنان مناطق کم‌آب، نویدبخش بهبود شرایط طبیعی، تقویت سفره‌های زیرزمینی و جان گرفتن زمین بود. خیابان‌های بارانی، هوای خنک‌تر و نفس تازه طبیعت، تصویری بود که سال‌ها از حافظه جمعی هرمزگانی‌ها دور مانده بود.

جاده‌های مرگبار زیر باران

در جاده سرخون بندرعباس، تصادفی مرگبار جان دو نفر را گرفت؛ حادثه‌ای که بار دیگر نشان داد ایمنی راه‌های استان در شرایط بارندگی شدید، همچنان در حد هشدارهای تکراری و وعده‌های بی‌سرانجام باقی مانده است. بارانی که می‌توانست تنها یک نعمت باشد، در نبود زیرساخت ایمن، به حادثه‌ای مرگبار تبدیل شد.

سیلاب تماشاچی داشت؛ خطای مردم و بی‌توجهی به هشدارها

اما پرسشی اساسی پس از این حوادث مطرح می‌شود: چرا با وجود هشدارهای مکرر، مردم از رودخانه‌های فصلی فاصله نگرفتند؟ پاسخ، تنها در رفتار فردی خلاصه نمی‌شود. سال‌ها عادی‌سازی خطر، نبود آموزش عمومی و بی‌اثر شدن هشدارهای رسمی، باعث شده خطر سیلاب برای بخشی از جامعه جدی گرفته نشود. در شهر رویدر، سیلاب رودخانه فصلی، دختربچه‌ای ۱۰ ساله را با خود برد؛ فاجعه‌ای که بار دیگر ضعف جدی دستگاه‌های مسئول در فرهنگ‌سازی را برجسته کرد.

شهر روی گسل بی‌تدبیری

فرونشست زمین در چهارراه خانه‌نان بندرعباس و بلعیده شدن یک خودروی پراید، تصویری عریان از زیرساخت‌های فرسوده شهری بندرعباس بود. خیابان‌هایی که سال‌هاست با نخستین بارش‌ها آسیب می‌بینند، این بار در برابر بارندگی چندساعته، کاملا از هم گسیختند؛ رخدادهایی که تصادفی نیستند و ریشه در سال‌ها بی‌توجهی به اصول مهندسی شهری دارند.

خاموشی در شهری ناآماده

باران، شبکه برق را نیز از کار انداخت و بخش‌هایی از بندرعباس ساعت‌ها گاها تا ۱۵ ساعت در خاموشی فرو رفت. با این حال، کارکنان شرکت برق استان از نخستین ساعات بارش تا این لحظه، به‌صورت میدانی برای رفع خاموشی‌ها و جلوگیری از خسارت‌های بیشتر پای کار بودند؛ تلاشی شبانه‌روزی که مانع از بروز بحران گسترده‌تر و خطرناک‌تر در شبکه برق شد.

فاضلاب بالا زد، آئدس در راه است

شبکه فاضلاب فرسوده بندرعباس، بار دیگر در برابر باران تاب نیاورد و در برخی نقاط، فاضلاب به معابر راه یافت؛ تهدیدی جدی برای بهداشت عمومی و احتمال گسترش پشه آئدس که آثار آن ممکن است در روزها و هفته‌های آینده نمایان شود. مشکلی که سال‌هاست وعده اصلاح آن داده می‌شود و هر بار، باران پرده از عمق آن برمی‌دارد.

سکانسی از اسکله در بحران

اسکله شهید رجایی در جریان طوفان این هفته بار دیگر نشان داد که با وجود جایگاه راهبردی‌اش، از ضعف‌های جدی زیرساختی رنج می‌برد. غرق شدن خودروها و حتی یک مینی‌بوس در محوطه اسکله، تصاویری تکان‌دهنده بود که نه‌تنها افکار عمومی را شوکه کرد، بلکه پرسش‌های جدی درباره مدیریت، ایمنی و آمادگی این مجموعه بزرگ بندری ایجاد کرد.

این اتفاقات در حالی رخ داد که مشکلات زیرساختی اسکله شهید رجایی موضوع تازه‌ای نیست و سال‌هاست کارشناسان نسبت به وضعیت نامناسب زهکشی، ایمنی مسیرها و مدیریت بحران در آن هشدار می‌دهند. با این حال، به نظر می‌رسد این هشدارها یا جدی گرفته نشده یا در پیچ‌وخم بروکراسی گم شده‌اند. اسکله‌ای که قلب تپنده تجارت دریایی کشور محسوب می‌شود، نباید با هر بارش یا طوفان به صحنه بحران تبدیل شود. تداوم این وضعیت، نه‌تنها جان کارکنان و رانندگان را به خطر می‌اندازد، بلکه اعتبار و کارآمدی یکی از مهم‌ترین بنادر کشور را نیز زیر سؤال می‌برد.

پای کار بودن نیروهای امدادی و خدماتی

در این میان، نقش نیروهای امدادی و خدماتی استان قابل چشم‌پوشی نیست. کارکنان شهرداری‌ها، راهداری، هلال‌احمر، نیروهای امدادی و خدمات شهری، از لحظه آغاز بارش تا اکنون، در صحنه حضور داشته‌اند؛ از امدادرسانی و بازگشایی مسیرها گرفته تا ایمن‌سازی معابر و کمک به شهروندان. قدردانی از این تلاش‌ها، به‌ویژه در شرایط سخت و پرخطر، ضروری است؛ هرچند تلاش میدانی، جای خالی برنامه‌ریزی و پیشگیری را پر نمی‌کند.

تعطیلی دیرهنگام و تصمیم‌های واکنشی

تعطیلی دیرهنگام ادارات، یکی از تصمیمات پرسش‌برانگیز ستاد بحران بود؛ زمانی که بارندگی در اوج قرار داشت، بسیاری از دستگاه‌ها فعال بودند و مردم ناچار به تردد شدند. تعطیلی زمانی اعلام شد که شدت بارش کاهش یافته بود؛ تصمیمی واکنشی که بیش از پیش، ضعف در مدیریت زمان بحران را نمایان کرد.

گزارش آماری بارش‌ها در هرمزگان

بر اساس آمار ثبت‌شده در ایستگاه‌های هواشناسی استان هرمزگان تا ساعت ۹:۳۰ صبح چهارشنبه ۲۶ آذرماه، سامانه بارشی اخیر بارش‌های قابل توجهی را در نقاط مختلف استان به همراه داشته است. بیشترین میزان بارندگی سال زراعی در ایستگاه بندر خمیر با ۱۳۹.۲ میلی‌متر ثبت شده و پس از آن بندرعباس با ۸۸.۹ میلی‌متر و بندرلنگه با ۸۷.۲ میلی‌متر در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

در میناب نیز مجموع بارش سال زراعی به ۱۲۰.۱ میلی‌متر رسیده است. ایستگاه‌های حاجی‌آباد با ۶۳.۱ میلی‌متر، رودان با ۱۰۳.۶ میلی‌متر، قشم (فرودگاه) با ۵۵.۱ میلی‌متر و کیش با ۷۹.۲ میلی‌متر از دیگر نقاط پربارش استان بوده‌اند.

این میزان بارندگی در بسیاری از مناطق، بالاتر از میانگین سال‌های اخیر بوده و در کنار بروز برخی خسارات، نقش مهمی در تقویت منابع آبی، تغذیه سفره‌های زیرزمینی و بهبود شرایط طبیعی استان ایفا کرده است.

آزمونی که باید به اصلاح ختم شود

باران هرمزگان، آزمونی شبیه «نوح» بود؛ آزمونی که هم رحمت طبیعت را نشان داد و هم ضعف‌های مدیریتی و زیرساختی را عیان کرد. امید می‌رود مسئولان استان با درس گرفتن از این تجربه، برای بارندگی‌های سال آینده برنامه‌ریزی دقیق، پیشگیرانه و مؤثری

داشته باشند؛ تا باران‌های بعدی، تنها مایه شادی و آرامش مردم باشد، نه تکرار خسارت و اندوه.

روزنامه صبح ساحل