چرا در آبان احساس خستگی و بی‌انگیزگی می‌کنیم؟

بی‌انگیزگی یعنی چی؟

بی‌انگیزگی فقط تنبلی نیست. یعنی وقتی می‌دانی باید کاری را انجام دهی، اما هیچ نیرویی درونت برای شروع وجود ندارد. روان‌شناسان می‌گویند این حالت نتیجه‌ی خستگی شناختی است؛ یعنی مغزت آن‌قدر با اطلاعات، وظایف و فشار درگیر شده که دیگر برای تصمیم‌گیری انرژی ندارد.

چرا آبان زمان افت انگیزه است؟

در مهر، هیجان شروع باعث ترشح دوپامین (هورمون لذت) در مغز می‌شود. اما در آبان، مغز تو عادت کرده و دیگر آن هیجان اولیه را حس نمی‌کند. از طرف دیگر، حجم درس‌ها و مسئولیت‌ها بالا می‌رود و ذهن بدون استراحت، وارد حالت «فرسودگی تحصیلی» می‌شود. طبق گزارش WHO و OECD، نوجوانان در ماه دوم سال تحصیلی بیشترین افت تمرکز و انگیزه را تجربه می‌کنند.

مسیر عملی برای بازگشت به مسیر هدف

۱. قانون سه هدف روزانه:

به‌جای اینکه لیستی بلند از کارها بنویسی، فقط سه هدف کوچک اما مشخص برای هر روز انتخاب کن. انجام آن‌ها حس موفقیت را برمی‌گرداند. مثلاً «مرور دو صفحه از فیزیک»، «نوشتن خلاصه تاریخ» یا «قدم زدن ۲۰ دقیقه‌ای».

۲. از مغزت مراقبت کن:

خواب کافی، تغذیه‌ی درست و حتی چند دقیقه سکوت، بنزین مغز هستند. مغزی که خسته است، انگیزه ندارد. خواب کمتر از ۷ ساعت، تمرکز را تا ۴۰٪ کاهش می‌دهد.

۳. تغییر محیط = تغییر ذهن:

اگر همیشه در یک مکان مطالعه می‌کنی، جایت را عوض کن. مطالعه در نور طبیعی یا فضای باز می‌تواند مغز را از حالت یکنواختی بیرون بیاورد.

۴. ذهن خودت را “ریست” کن:

برای چند دقیقه در روز، کاری انجام بده که هیچ ربطی به درس ندارد-نقاشی، ورزش، یا گوش دادن به موسیقی. این وقفه‌های کوتاه ذهن را از فشار مداوم رها می‌کند.

۵. از ابزارهای انگیزشی استفاده کن:

پلتفرم‌هایی مثل Khan Academy یا Notion بهت کمک می‌کنند مسیر پیشرفتت را ببینی. هر بار که تکلیف یا تمرینی را تمام می‌کنی، مغزت دوباره حس رضایت را تجربه می‌کند.

منابع برای تو

•WHO (2025). Mental Fatigue in Adolescents

•OECD (2023). Motivation and Student Wellbeing Report

•Khan Academy (Khanmigo)

•Notion for Students - مدیریت اهداف و زمان

•کتاب Drive از Daniel Pink درباره انگیزه‌های درونی

نتیجه‌گیری

احساس خستگی در آبان یعنی زمان استراحت و بازتنظیم ذهن رسیده است، نه شکست. با هدف‌های کوچک، خواب کافی و تغییر محیط می‌توانی دوباره انرژی را برگردانی. مهم نیست چقدر افت کردی؛ مهم این است که امروز دوباره شروع کنی-حتی با یک قدم کوچک.