آسمان بی‌نصیب جنوب

بحران بارش؛ انگیزه‌ی آغاز پروژه

سال آبی جدید برای ایران با کاهش شدید بارندگی‌ها آغاز شد. گزارش سازمان هواشناسی نشان می‌دهد از ابتدای مهرماه تاکنون، بسیاری از نقاط کشور با افت چشمگیر بارش روبه‌رو بوده‌اند؛ در برخی استان‌ها حتی بارش‌ها به صفر نزدیک شده است.

در واکنش به این وضعیت بحرانی، وزارت نیرو از طریق «مرکز ملی باروری ابرها» اجرای پروژه‌ی بارورسازی را در هفت استان آغاز کرد تا شاید بتواند کمبود بارش را جبران کند.

بر اساس اعلام منابع رسمی، استان‌های فارس، کرمان، یزد، اصفهان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و بوشهر در فهرست اولیه‌ی این طرح قرار دارند. هدف، تمرکز بر مناطقی است که بیشترین فشار تنش آبی را تجربه می‌کنند.

️ بارورسازی ابرها؛ از علم تا امید

در این روش، مواد شیمیایی هسته‌زا مانند یدید نقره یا کلرید سدیم به درون ابرهای مناسب تزریق می‌شود تا فرآیند تشکیل قطره‌های آب تسریع شود و در نتیجه، بارش رخ دهد.

این عملیات معمولاً با هواپیماهای مخصوص انجام می‌شود و به داده‌های دقیق هواشناسی و شرایط جوی خاص نیاز دارد.

بر اساس گزارش‌های جهانی، اثر این عملیات معمولاً بین ۵ تا ۲۰ درصد افزایش بارش است و در مناطق ساحلی ممکن است تا ۳۰ درصد نیز برسد. با این حال، نتیجه همیشه قطعی نیست و به نوع ابر، ارتفاع، دما و جریان‌های جوی بستگی دارد.

هزینه بالا، راندمان پایین

در ایران، راندمان طرح‌های بارورسازی حدود ۱۹ درصد اعلام شده است؛ رقمی که در مقایسه با هزینه‌های سنگین پروازها، سوخت، تجهیزات و مواد شیمیایی چندان چشمگیر نیست.

کارشناسان بسیاری می‌گویند این طرح در شرایط کنونی، بیشتر یک پروژه‌ی آزمایشی و مکمل است تا راه‌حلی اساسی برای خشکسالی.

پیش‌تر نیز سحر تاج‌بخش، رئیس سازمان هواشناسی کشور، در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر درباره‌ی امکان اجرای طرح بارورسازی ابرها اظهار کرد: «استفاده از بارورسازی ابرها برای تولید مقدار محدودی آب در دنیا هم انجام می‌شود و هم قابل‌پذیرش است. شکی نیست که می‌توان از طریق بارورسازی ابرها مقداری آب باران تولید کرد، اما این کار در مقیاس‌های کوچک و برای اهداف محدودتر با مقادیر بسیار کمتر امکان‌پذیر است.

بارورسازی ابرها به‌عنوان یکی از روش‌های “استحصال آب” شناخته شده است. بر اساس مقالات منتشرشده، بارورسازی ابرها می‌تواند حدود ۱۰ درصد بارش‌های قابل‌ریزش را افزایش دهد، اما در مقیاس‌های بزرگ‌تر پاسخ‌گو نیست. مشکل خشکسالی کشور و کمبود منابع آب‌های زیرزمینی با روش بارورسازی ابرها قابل‌حل نیست.»

پرسش بزرگ؛ چرا هرمزگان نه؟

در حالی که استان‌های جنوبی مانند بوشهر در طرح بارورسازی قرار دارند، نام هرمزگان استانی با اقلیم نیمه‌خشک، کوهستان‌های بلند و ابرهای مستعد در فهرست دیده نمی‌شود.

این موضوع هم در میان کارشناسان و هم در فضای رسانه‌ای، واکنش‌هایی را برانگیخته است.

کارشناسان محلی معتقدند که غالب ابرهای استان قابلیت بارورسازی را ندارند؛ فقط ابرهایی دارای پتانسیل بارش هستند که مقدار کافی رطوبت و رشد عمودی داشته باشند و مشاهده‌ی این نوع ابرها تنها در فصول و مناطق خاصی از استان امکان‌پذیر است.

به گفته‌ی یکی از پژوهشگران اقلیم‌شناسی استان: «ابرهای ارتفاع پایین در هرمزگان معمولاً رطوبت بالایی دارند، اما به دلیل نبود سامانه‌ی صعودی قوی، به بارش نمی‌انجامند.

با بارورسازی علمی و هدفمند می‌توان از این ظرفیت طبیعی بهره گرفت.»

با وجود این پتانسیل، منابع وزارت نیرو هنوز دلیل روشنی برای حذف هرمزگان از فهرست طرح امسال ارائه نکرده‌اند.

برخی کارشناسان احتمال می‌دهند علت این تصمیم، نبود زیرساخت‌های هوایی مناسب یا ضعف شبکه‌ی داده‌های ابری در این استان باشد.

دیگران می‌گویند تمرکز فعلی وزارت نیرو بر حوضه‌های آبریز مرکزی و زاگرس بوده است، نه مناطق جنوبی.

دیدگاه‌های متفاوت درباره‌ی اثربخشی طرح

منتقدان بارورسازی می‌گویند این پروژه نمی‌تواند جایگزین مدیریت پایدار منابع آب شود.

به گفته‌ی یکی از اساتید دانشگاه صنعتی اصفهان: «این فرض که بارورسازی الزاماً در همان منطقه باعث بارش می‌شود، اشتباه است؛ گاهی باران در مناطق

دیگری رخ می‌دهد و حتی ممکن است رطوبت به سمت کشورهای همسایه منتقل شود.»