نخستین دبستان نوین بندرعباس؛ روایت تولد "جاوید"

در سال ۱۲۸۶.ش گروهی از تجار و فرهنگ دوستان بندرعباس به ابتکار مرحوم محمدعلی خان سدیدالسلطنه کبابی، انجمنی با نام جاوید با هدف تاسیس نخستین مدرسه‌ی نوین در بندرعباس بوجود آوردند.این انجمن ابتدا با کمک هزینه‌ای که هر یک از آن تجار به صندوق انجمن پرداخت می‌کردند شکل گرفت و منجر به تاسیس دبستانی بنام "جاوید" شد.

دو سوم محصلین این دبستان را فرزندان تجار و متمکنین شهر تشکیل می دادند که باید ماهیانه مبلغ پنج قران را به عنوان شهریه پرداخت می نمودند و یک سوم دیگر که بدون پرداخت شهریه به تحصیل مشغول می شدند، از قشر متوسط جامعه بودند.

از سوی دیگر، این مدرسه درآمد دیگری نیز داشت که موجب استمرار فعالیت آن شد. به گونه‌ای که تجار مقرر کرده بودند از هر بسته کالای وارداتی (نگله)، مبلغ یک شاهی به عنوان مالیات مجزا از تجار ایرانی اخذ شود و همچنین امین‌التجار بمبئی نیز ماهیانه شش تومان جهت اداره‌ی دبستان مذکور و پرداخت حقوق معلمان و سایر هزینه ها پرداخت می‌نمود.

بنا به گزارش مرحوم سدیدالسلطنه کبابی، این مدرسه تقریبا ۵ سال پس از تاسیس، شصت و شش دانش آموز داشت که به تحصیل دروسی همچو خط و لغت فارسی، قرآن و واجبات مذهبی، مقدمات حساب، جغرافیا، تاریخ ایران، علم اخلاق، زبان عربی و زبان انگلیسی مشغول بودند. این شیوه ی پذیرش دانش آموز تا دهه‌ها بعد از گشایش این دبستان همچنان ادامه داشت و از طریق دریافت شهریه از دانش آموزان متمکن، بخش بزرگی از هزینه‌های مدرسه تامین می‌شد. محل دبستان جاوید در بدو تاسیس به‌صورت اجاره‌ای بود و سه نفر معلم در کنار یک فراش و یک دربان به پرورش محصلین اشتغال داشتند. دوازده سال پس از تاسیس این مدرسه، مجمع موسیس آن طی نامه‌ای به تاریخ ۱۴ شوال ۱۳۳۷.ق برابر با ۲۱ تیرماه ۱۲۹۸.ش خطاب به وزارت معارف، ضمن تاکید بر ادامه‌ی فعالیت این مدرسه، تقاضا نمودند جهت استمرار فعالیت آن و تامین هزینه‌ها، به‌صورت رسمی بخشی از مالیات پرداختی تجار، صرف هزینه های این دبستان گردد.

در بخشی از این نامه چنین می‌خوانیم:ما جمعیت وکلای دبستان جاوید که به تاسیس یک باب مدرسه مقدماتی در بندرعباس قیام نموده و از دوازده سال تاکنون، این اساس مقدس ملی را به رغم ناگواری‌ها و عدم مساعده و همراهی افکار عامه نگاهداری نموده‌ایم. از فحوای کلام این بانیان خیر و برکت بندرعباس، تحمل رنج و مشقت بسیار در تاسیس و نیز عدم همراهی برخی متحجرین برای تحصیل فرزندانشان در مدارس نوین قابل فهم است. برابر پژوهش های انجام گرفته از سوی اینجانب نیما صفا در اسناد و مکاتبات تاریخی راجع به امور معارف بندرعباس، پیگیری‌های مجمع موسیس این مدرسه جهت دریافت بودجه دولتی تا سال ۱۳۰۵ یافت. طی این مکاتبه مرحوم حاجی شیخ احمد گله‌داری، از وزیر معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه‌ی وقت، پرداخت بودجه سال ۱۳۰۶ را تقاضا نمود که وزیر مذکور دستور لازم را در ذیل آن نامه صادر کرد.

برابر سند پژوهشی دیگر، جزئیات

بودجه سال ۱۳۰۶.ش دبستان جاوید از این قرار بود:

مدیر و نیز معلم انگلیسی دبستان، فاضل‌محمدخان با حقوق ۴۰۰ قران؛ معلم کلاس چهارم، آقاسید‌عبدالله، ۳۰۰قران؛ معلم کلاس سوم، میرزا عبدالرسول، ۲۵۰ قران؛ معلم کلاس دوم، حاجی محمداسمعیل، ۱۷۵ قران، معلم کلاس اول، محمد علوی، ۱۵۰ قران، معلم ابتدایی، ملامحمدزمان، ۱۷۵ قران و هزینه‌‌ی حمل آب به مدرسه توسط سقّا، ۶۰ قران؛ دو نفر فراش، ۱۸۰ قران؛ کرایه خانه، ۶۰ قران؛ خرید و تعمیرات اثاثیه ۶۰ قران؛ حق‌الزحمه طبیب برای رسیدگی به اطفال ۱۵۰ قران و مخارج متفرقه ۴۰ قران.

از سوی دیگر تجار و خیران موسس این مدرسه در صدد ارتقاء سطح تحصیلات و تاسیس کلاس اول متوسطه در مدرسه دولتی جاوید شدند. بر همین اساس جمعی از تجار طی نامه‌ای خطاب به وزیر مربوطه به تاریخ ۱۳۱۲/۱۱/۱۴ ، ضمن اشاره عدم وجود تحصیلات متوسطه در بندرعباس، به سرگردانی دانش آموزانی فارغ التحصیل سطح ابتدایی اشاره نموده و با تاکید بر عدم امکان اعزام دانش آموز به شهرهایی مثل کرمان و بوشهر، جهت تحصیل در این دوره، خواستار صدور مجوز تاسیس کلاس اول متوسطه شدند. در پایان تصاویر مدیر معلمان سال تحصیلی ۱۳۱۱.ش و نیز تصویر دیگری از هیات پیشاهنگان دبستان مذکور در سال ۱۳۱۵ خواهد آمد.