لافت، تجربه‌ای از ماندن و معنا

در دو سال اخیر، بندر تاریخی لافت در جزیره قشم با شتابی آرام ولی هدفمند به یکی از قطب‌های جدید بوم‌گردی در جنوب ایران بدل شده است. محمد آتشین‌ماه، شهردار این بندر کهن، معتقد است موفقیت لافت در حوزه گردشگری به دلیل رویکردی زمینه‌گرا و تجربه‌محور است؛ رویکردی که برخلاف برخی نقاط دیگر، صرفاً مبتنی بر افزایش اقامتگاه‌ها نبوده، بلکه بر پایه خلق تجربه، هویت محلی و معماری بومی بنا شده است.

شهردار لافت با تأکید بر تفاوت اساسی میان «اقامتگاه» و «بوم‌گردی»، توضیح می‌دهد که اقامتگاه صرفاً مکانی برای سکونت موقت است که می‌تواند به‌صورت دربستی در اختیار گردشگر قرار گیرد، بدون الزام به تعامل فرهنگی. اما بوم‌گردی، فراتر از یک اقامت، فضای مشترکی برای «گفت‌وگوی فرهنگی» است.

او می‌گوید: «در یک بوم‌گردی، حیات مرکزی، قلب تعامل اجتماعی است. مثلاً پنج خانواده ممکن است در اتاق‌های مختلف اطراف یک حیاط اقامت کنند؛ اما شب هنگام در کنار هم جمع می‌شوند، غذا می‌خورند، قصه می‌گویند و فرهنگ ردوبدل می‌کنند. این توقف و یک‌جانشینی که در بوم‌گردی اتفاق می‌افتد، بُعدی آموزشی دارد که در اقامتگاه‌های معمولی رخ نمی‌دهد.»

از دید او، بوم‌گردی نه تنها گویای عناصر فرهنگ و معماری محلی است، بلکه یک زنجیره اقتصادی فعال نیز ایجاد می‌کند. افزایش تعداد تخت‌های اقامتی در لافت به شکل بوم‌گردی، سبب رونق اقتصادی شده است: گردشگرانی که بیشتر در شهر می‌مانند، نیاز به غذا، تفریح و خدمات محلی پیدا می‌کنند. این موجب رشد رستوران‌ها، قایق‌سواری، صنایع‌دستی و سایر خدمات وابسته شده و به نوعی چرخه اقتصادی محلی را فعال‌تر کرده است.

او با تأکید بر لزوم توازن میان ایجاد زیرساخت و جذب گردشگر، هشدار می‌دهد که ورود گردشگر بدون آماده‌سازی زیرساخت‌ها می‌تواند برای شهر مخرب باشد: «ما در لافت تلاش کردیم زیرساخت‌ها را هم‌زمان با ایجاد ظرفیت گردشگری توسعه دهیم. این توازن بسیار حیاتی است. نمی‌توان اول گردشگر آورد و بعد به فکر زیرساخت افتاد. هر شهر باید به اندازه ظرفیت خودش گردشگر بپذیرد.»

در این مدت، شهرداری لافت سرمایه‌گذاران و اهالی را به ایجاد اقامتگاه‌هایی با رویکرد بوم‌گردی تشویق کرده است. نتیجه آن، رشد چشمگیر تعداد خانه‌هایی است که با حفظ معماری سنتی و رعایت عناصر بومی، به مراکز فرهنگی کوچک اما پرجاذبه برای گردشگران تبدیل شده‌اند.

چشم‌انداز آینده لافت از زبان آتشین‌ماه، توسعه‌ای کنترل‌شده و بر پایه اصالت فرهنگی است. او باور دارد که بوم‌گردی باید همچنان محور اصلی توسعه گردشگری باقی بماند؛ چراکه این نوع از گردشگری به‌جای تضعیف بافت فرهنگی و اجتماعی، آن را تقویت می‌کند.

وی همچنین درباره ظرفیت‌های بکر لافت می‌گوید: «ما کمترین فاصله را از سرزمین اصلی داریم، فقط ۱۷۰۰ متر. این موقعیت ژئوپولیتیکی خاص باعث شده که لافت از نخستین محل‌های ورود انسان‌ها به جزیره قشم باشد. شواهد تاریخی مثل کوه مهرونی یا کوه شیخ موسی نشان می‌دهد که این منطقه یکی از قدیمی‌ترین و متمدن‌ترین آبادی‌های حوزه خلیج فارس بوده است.»

با نگاهی عمیق‌تر، آتشین‌ماه لافت را «خلاصه‌ای از هرمزگان» می‌داند؛ جایی که فرهنگ، معماری، جغرافیا و رفتارهای اجتماعی استان در آن یکجا جمع شده است. او می‌افزاید: «با اینکه من اهل لافت نیستم، اما اینجا را چون زادگاهم می‌دانم. فرهنگ، جغرافیا و تاریخ لافت با من پیوندی عاطفی و فکری برقرار کرده است.»

در پایان گفت‌وگو؛ او با افتخار تأکید می‌کند که لافت می‌تواند نمونه‌ای الهام‌بخش برای سایر نقاط کشور باشد؛ الگویی از گردشگری بومی که هم به حفظ فرهنگ کمک می‌کند و هم توسعه اقتصادی متوازن را به دنبال دارد. البته این مدل تنها زمانی موفق است که ظرفیت‌ها بر اساس واقعیات محلی و با حفظ اصالت‌ها توسعه یابند.

رشد ۲۲ ماهه بوم‌گردی در لافت، نه حاصل توسعه شتاب‌زده بلکه نتیجه درک درست از ظرفیت‌ها و هویت محلی است. این بندر تاریخی با پیروی از معماری زمینه‌گرا، گفت‌وگوی فرهنگی، و همزمانی توسعه زیرساخت‌ها با تقاضای گردشگری، می‌تواند الگویی برای توسعه پایدار گردشگری در ایران باشد. لافت نشان داده است که گردشگری، اگر بر پایه احترام به بافت فرهنگی و جغرافیایی باشد، نه‌تنها سودآور، بلکه آموزنده و زاینده نیز خواهد بود.

منتشر شده در هفته نامه امید ساحل