«چارچوب مسقط»، رانـد آخر؟

تشکیل کنسرسیوم هسته‌ای با حضور کشورهای منطقه و توقف ۶ ماهه غنی‌سازی

احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در مورد جزئیات پیشنهادات عمان گفت: پینشهاد عمان تشکیل کنسرسیوم هسته‌ای با حضور کشورهای عربی است که می‌تواند نظارت بر فعالیت‌های ایران را تشدید کند تا برای آمریکا ثابت شود که ایران، سطح غنی‌سازی خود را از حد مشخص‌شده در توافق احتمالی آینده بالاتر نخواهد برد. این پیشنهاد مورد استقبال ایران نیز قرار گرفته است، چون ما به صنعت بومی هسته‌ای خودمان مطمئن هستیم و حاضریم در قبال دریافت هزینه مناسب، دستاوردهای خودمان را در اختیار کشورهای عربی بگذاریم. عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس درباره پیشنهاد دیگر عمان گفت: عمانی‌ها به ما گفته‌اند که شما فعلا برای شش ماه غنی‌سازی را متوقف کنید و بعد مجددا این کار را انجام دهید. البته ایران هنوز این پیشنهاد عمان را قبول نکرده است، چون براساس تجربه‌های قبلی، احتمال زیاده‌خواهی‌های بیشتر از سوی طرف مقابل وجود دارد. هر چند صحبت‌های این نماینده مجلس به گونه‌ای است که پیشنهاد تشکیل کنسرسیوم و انجام غنی‌سازی قرار است در خاک ایران انجام شود اما گمانه زنی‌هایی از شکل دیگر تشکیل این کنسرسیوم و غنی‌سازی خارج از ایران مطرح است. همانطور که کارشناسان تاکید کرده اند اگر غنی سازی خارج از خاک ایران بخواهد انجام شود بعید به نظر می‌رسد تهران با این پیشنهاد موافقت کند. همچنین نسبت به موافقت کشور‌های عربی که به نظر عربستان سعودی و امارات متحده عربی باشد نسبت به تشکیل کنسرسیوم اطمینان کامل وجود ندارد.

ترامپ: مذاکرات در رم به پیشرفت واقعی و جدی دست یافت

به نظر می‌رسد پیشنهادات عمان از سوی ایالات متحده آمریکا با استقبال روبه شده است.

ترامپ روز یکشنبه ۴ خرداد (۲۵می) به خبرنگاران گفت: ما مذاکرات بسیار خوبی با ایران داشتیم و بیایید ببینیم چه اتفاقی می‌افتد، اما فکر می‌کنم می‌توانیم خبرهای خوبی در مورد ایران داشته باشیم. ترامپ گفت که مذاکرات در رم به "پیشرفت واقعی و جدی" دست یافت و پیشنهاد کرد که ممکن است در دو روز آینده مذاکرات بیشتری انجام شود. من احساس می کنم ممکن است چیز خوبی به شما بگویم. ما پیشرفت واقعی، پیشرفت جدی داشته ایم.

همچنین رئیس جمهور آمریکا در روز‌های اخیر به نتانیاهو نخست وزیر رژیم اسرائیل هشدار داده است از هر گونه حمله نظامی به ایران خودداری کند. ترامپ تاکید کرد که به نتانیاهو گفته است حمله نظامی به ایران در زمان فعلی نامناسب خواهد بود زیرا آمریکا و ایران به توافق نزدیک شده‌اند. ترامپ گفت که معتقد است بحران هسته ای ایران را می توان با "یک سند بسیار قوی" و بدون اقدام نظامی حل کرد.

امکان فعال کردن مکانیسم ماشه توسط اروپا

روزنامه صهیونیستی جروزالم پست در مورد هشدار اروپا به فعال کردن مکانیسم ماشه نوشت: سه کشور اروپایی درباره به تعویق انداختن مذاکرات توسط ایران با هدف جلوگیری از اعمال تحریم‌ها، به آمریکا هشدار دادند. مقام‌های ارشد سه کشور اروپایی (آلمان، انگلیس و فرانسه) به دولت ترامپ هشدار داده‌اند که ایران عمداً در حال به تأخیر انداختن مذاکرات درباره توافق هسته‌ای جدید است تا در صورت شکست مذاکرات، امکان اعمال تحریم‌ها از بین برود.

اروپایی‌ها به ایالات متحده گفته‌اند که باید برای مذاکرات جدول زمانی مشخصی تعیین شود؛ در غیر این صورت، ایران عمداً روند را به تعویق می‌اندازد تا میان اروپا و آمریکا شکاف ایجاد کرده و مانع استفاده از مکانیزم ماشه شود.

توافق موقت ایران و آمریکا در آینده‌ای نزدیک

رسانه آمریکایی سی ان ان در مورد مذاکرات ایران و آمریکا می گوید مقامات کاخ سفید و منابع آگاه از گفت‌وگوهای جاری گفتند هدف این است که در نشست بعدی میان ایران و آمریکا، توافق کلی حاصل شود؛ توافقی که شاخص‌های مشخصی برای اجرا تعیین کند و در عین حال به گفت‌وگوهای بعدی درباره جزئیات فنی منجر شود.

همچنین لارا روزن، خبرنگار آمریکایی حوزه سیاست خارجی در خبرنامه خود تحت عنوان دیپلماتیک در مورد توافق احتمالی نوشت: ایالات متحده و ایران در حال حاضر تلاش می‌کنند تا در صورت امکان، پیش از نشست آتی شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در تاریخ ۹ تا ۱۰ ژوئن (۱۹ یا ۲۰ خرداد)، متن چارچوب تفاهم سیاسی خود را نهایی کنند. به گفته یکی از منابع، احتمالاً این سند «چارچوب مسقط» نام خواهد گرفت، به افتخار پایتخت عمان که تا کنون پنج دور مذاکره میان آمریکا و ایران در مسقط و رم با میانجی‌گری آن برگزار شده است.

در مجموع به نظر می‌رسد دور پنجم مذاکرات ایران و آمریکا در رم با پینشهاداتی همراه بوده است که استقبال نسبی را در پایتخت‌های دوکشور به همراه داشته است. هر دو کشور از آغاز روند مذاکرات به انجام توافق تمایل داشته‌اند و هنوز این تمایل از سوی دوطرف با وجود شکاف‌های موجود ادامه دارد. با توجه به بی‌اعتمادی دوطرف به حسن نیت در انجام یک توافق بلند مدت، انجام یک توافق موقت می‌تواند راهگشا باشد. این توافق برای هر دوطرف سودمند خواهد بود. ایران می‌تواند از فعال شدن مکانیسم ماشه توسط اروپا که در چندسال اخیر روابط مناسبی با آنها ندارد جلوگیری کند و از سوی دیگر بدون برچیدن برنامه غنی سازی احتمال شکل‌گیری یک توافق بلند مدت را محقق کند‌. ترامپ رئیس جمهور آمریکا نیز که بسیار علاقه مند به انجام توافق و پرهیز از درگیری‌های نظامی است از طریق این توافق موقت می‌تواند از شکست کامل مذاکرات جلوگیری کند و مسیر را برای انجام یک توافق بلند مدت آماده کند.

صحبت‌های اخیر رئیس جمهور آمریکا نشان می‌دهد او به انجام یک توافق در آینده نزدیک خوشبین است اما باید منتظر ماند و دید واکنش ایران به پینشهاد توقف شش ماه غنی‌سازی و نحوه شکل‌گیری کنسرسیوم چیست؟ اگر ایران به پیشنهادات واکنش مثبت نشان دهد به نظر فعلا خطر مکانیسم ماشه و تحریم‌های سازمان ملل دور خواهد شد.