قدرت پنهان دیپلماسی عمومی

ارزش‌های فرهنگی جوامع مهم‌ترین عامل در برقراری دیپلماسی عمومی

با توجه به اینکه بازیگران اصلی دیپلماسی عمومی سیاستمداران یک کشور نیستند به طبع موضوع‌هایی که در ابتدا نیز بازیگران به آن دلیل با یکدیگر وارد گفتگو می‌شوند سیاسی نیستند. آن‌ها سعی می‌کنند با نشان دادن ویژگی‌ها جامعه خود و معرفی ارزش‌های فرهنگی چهره‌ای متفاوت از کشور خودشان بگذارند. اهمیت این موضوع به آن دلیل است که فضای سیاسی و امنیتی به دلیل اقتضائات خاص امکان دارد چهره‌ای نامطلوب و نادرست از یک کشور در جامعه جهانی ایجاد کند. معلمان و اساتید با برگزاری همایش‌ها و سمینار‌ها مشترک فضایی برای تبادل دستاور‌دهای علمی ایجاد می‌کنند. هنرمندان و ورزشکاران نیز با برگزاری و شرکت در جشنواره‌‌‌ها و مسابقات بین‌المللی جلوه‌ دیگر و شاید بهتر بگوییم نزدیک‌تر به جامعه و مردم کشور خودشان را به نمایش می‌گذارند.

ظرفیت‌های دیپلماسی ایران

ایران بدون شک از ظرفیت‌های بی‌نظیری برای نقش آفرینی در حوزه دیپلماسی عمومی و بهره‌گیری از قدرت نرم برخوردار است. هزاران سال زندگی اقوام و گروه‌ها مختلف در کنار یکدیگر بدون حتی ثبت یک مورد نسل‌کشی قومی یا مذهبی از جمله تجربه‌های تاریخی پرافتخار است که تاریخ بلند و پرآوزه ما را شهره جهانیان کرده است‌.‌ وجود آثار تاریخی مختلف در پهنه جغرافیایی بزرگ و برخورداری از میراث‌‌ طبیعی از شمال تا جنوبی‌ترین‌ نقطه‌های ایران مانند هرمزگان و بوشهر و سیستان و بلوچستان که در کنار خلیج فارس و دریای مکران قرار گرفته‌اند جذابیت‌های این مرز و بوم را دوچندان می‌کند.

ضعف ایران در استفاده از ظرفیت دیپلماسی عمومی

با وجود چنین ظرفیت‌های بی‌نظیری اما چنانچه شواهد نشان می‌دهد ایران در عرصه دیپلماسی عمومی منفعلانه‌ترین کنشگری‌های ممکن را داشته است. هر چند گروه‌های مختلف اجتماعی همواره سعی داشته‌اند در مسائل مختلف با برگزاری همایش‌ها و برنامه‌های بین‌المللی این ضعف را پوشش دهند اما موفقیتی حاصل نشده است. بدون شک یکی از موانع جدی در این حوزه، رسانه است.

رسانه در ایران در انحصارانه‌ترین حالت ممکن در اختیار یک مجموعه است که عوامل آن شامل افرادی است که کمترین ارتباطی با شخصیت‌های توانمند و محبوب ایران در حوزه‌های مختلف ندارند.

در بحث هنر، ورزش و علم از افرادی در پوشش کار‌های رسانه‌ای استفاده می‌شود که اغلب توانمندی‌های لازم را ندارند و به طبع با رویکرد نامناسب خود در رسانه چهره مخدوشی از کشورمان به جای می‌گذارند. برای نمونه زمانی که ایران در حال تحکیم روابط خود با کشور‌های منطقه است، از طریق محتوا تولیدی رسانه ملی پیام توهین‌آمیز به این کشور‌ها منتقل می‌شود. موضوعی که باید با آن برخورد جدی‌تری صورت می‌گرفت اما اتفاقی رخ نداد.

اما آنچه اهمیت دیپلماسی را برای ما در این روز‌ها بیشتر کرد مواجه با صحبت‌ها سخیفانه ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده در مورد خلیج فارس و ایران بود. در مقابل صحبت او بسیاری از ایرانیان با انتشار پیام‌های متعدد پاسخ محکمی به صحبت‌های او دادند. اما یکی از جالب‌ترین اتفاقات در این موضوع صحبت‌های نماینده ایرانی_آمریکایی نماینده مجلس آمریکا است که در مقابل ادعا گزاف ترامپ در خود کشور‌ آمریکا مطرح شد. «یاسمن انصاری»، نماینده ایرانی تبار کنگره گفت: "به عنوان نخستین ایرانی-آمریکایی دموکرات که به نمایندگی کنگره برگزیده شده، به شما می‌گویم که جامعه ایرانی_فارسی زبان‌ در آمریکا و جهان از تلاش ترامپ برای تغییر نام تاریخی خلیج فارس خشمگین است. امروز با افتخار قانون خلیج فارس را معرفی می‌کنم، قانونی که استفاده از بودجه فدرال برای به‌کار بردن نام‌های جعلی به‌جای خلیج‌فارس را ممنوع خواهد کرد و همچنین از این پس هیچ سند دولتی اجازه نداشته باشد این منطقه را با نامی غیر از «خلیج‌فارس» خطاب کند."

صحبت‌های این نماینده مجلس آمریکا نشان می‌دهد که ظرفیت‌ دیپلماسی عمومی برای ایران تا کجا می‌تواند وجود داشته باشد. بسیاری از ایرانیان و فارسی زبان و دیگر اقوام اصیل ایرانی در نقاط مختلف جهان در جایگاه‌های مهم سیاسی، علمی، اقتصادی و فرهنگی قرار دارند اما به دلیل عدم تعیین راهبرد‌های مشخص ارتباط مناسبی از طرف اقشار مختلف جامعه و دستگاه دیپلماسی ایران با آن‌ها گرفته نمی‌شود. این موضوع نشان می‌دهد ما تا چه اندازه در برخی موارد علی‌رغم تاکید بر ارزش‌های فرهنگی از منابع قدرت نرم غافل شده‌ایم. علاوه بر لزوم برقراری ارتباط با ایرانیان سراسر جهان بسیاری از مردم هستند که ایران را دوست را دارند. ما باید با استفاده از ظرفیت‌های ممکن در عصر کنونی تصویر‌سازی‌های مخدوش رسانه‌های معاند را از ایران کنار بذاریم تا بتوانیم تصویری مناسب از ایران را به جهان ارائه دهیم.

جهان کنونی ما فقط سیاستمداران و نظامیان با ابزارهای سیاسی و جنگی‌شان نیستند. اکنون تعاریف جهانی از قدرت متحول شده و ما نیز باید تعاریف جدیدی داشته باشیم تا از چالش‌های بین‌المللی گذر کنیم.