دوراهی تقویت یا تضعیف

با گذشت عمر هفت ماه دولت چهاردهم با ایده وفاق ملی، دیدگاه شما نسبت به عملکرد اعضا کابینه چیست؟ به نظر شما کدام وزارتخانه‌ها عملکرد موفقی در این بازه داشته‌اند و کدام وزارتخانه‌ها ضعیف‌تر عمل کرده‌اند.

پدرام کمالی:

من معتقدم ۷ ماه زمان طولانی برای‌ اینکه بخواهیم در مورد نقاط ضعف و یا قوت عملکرد دولت آقای پزشکیان و وزارت‌خانه‌ها صحبت کنیم نیست‌. وقتی می‌خواهید در مورد دولت در ایران صحبت کنید باید محدودیت‌های ساختاری و سیاسی که برای قوه مجریه در ساختار سیاسی کشور وجود دارد را درک کنید. بدون در نظر گفتن این محدودیت‌ها قضاوت در مورد عملکرد دولت ناقص خواهد بود.

نکته‌ای که باید به آن توجه شود این است که جایگاه دولت در ایران با دولت در کشور‌هایی چون امریکا یا کشورهای اروپایی قابل مقایسه نیست‌. نوع نظام سیاسی در ایران و چارچوب وظایفی که برای دولت در ایران تعیین‌شده اجازه لازم را نمی‌دهد که دولت از اختیارات وسیعی برخوردار باشد. در کشوری مثل امریکا رئیس‌جمهور تقریباً همه‌کاره است و برای اتخاذ تصمیم‌هایش جوابی به مجلس نمی‌دهد. رئیس‌جمهور استقلال عمل زیادی دارد. اما در ایران رئیس جمهوری و وزرا برای اتخاذ تصمیم حتماً باید رضایت و عملکرد نماینده‌های مجلس را هم مدنظر قرار بدهند. بنابراین همین ساختار نیمه ریاستی و نیمه پارلمانی را باید در روند فعالیت دولت درنظر داشته باشیم. مسئله مهم دیگری که به‌نظر من باعث می‌شود نتوانیم در این بازه زمانی هفت‌ماهه درخصوص عملکرد دولت قضاوت دقیق انجام دهیم بحث تحریم‌هاست.

ما الان با مشکلاتی مثل ناترازی در حوزه برق روبه‌رو هستیم. همچنین مشکلات شدید معیشتی، تورم افسار گسیخته و نوسانات شدید بازار سکه و ارز و طلا روبرو هستیم. قیمت نفت ما هم ۶۸ دلار است. بنابراین عادلانه نیست اگر خواهان حل همه مشکلات در این مدت زمان باشیم. به واسطه حضور آقای پزشکیان و البته حمایت‌های مقام معظم رهبری از وی، یک فرصتی پیش آمده برای‌اینکه جوانان اصلاح‌طلب و نسل جدید بتوانند توانایی‌های خودشان را نشان دهند. از این باب عملکرد قابل قبولی داشته‌اند.

اما در مورد عملکرد وزارتخانه‌ها به نظر من وزارت خارجه و وزارت کشور موفق‌تر عمل کرده‌اند. وزیر امور خارجه به‌جهت جو مثبتی که با حضور در مذاکرات غیرمستقیم با آمریکایی‌ها ایجاد کرد و با این کار تنش بازار ارزی را تا حدی سرکوب کرد و مردم را نسبت‌به نتیجه مذاکرات امیدوار کرده و همچنین توانسته حمایت بخش‌های زیادی از حاکمیت از جمله حمایت مقام معظم رهبری، رئیس مجلس، نیرو‌های نظامی و دستگاه قضایی را در مذاکرات جلب کند تا بتواند مذاکرات را به نتیجه برساند عملکرد موفقی داشته است.

آقای مؤمنی وزیر کشور نیز با جو مثبتی که ایجاد کرده و باعث شد در بسیاری از استان‌ها و شهرستان‌ها زنان و جوانان در قالب فرماندار، بخشدار، معاون و مشاور منصوب شوند عملکرد موفقی داشته است. همچنین حمایت تمام قد از حامیان دولت و طرفداران آقای پزشکیان در مجموعه استان‌ها و شهرستان‌ها برای صدور احکام مختلف موضوع قابل توجهی است که صورت گرفته. در نتیجه معتقدم که آقای عراقچی و آقای مؤمنی وزیر کشور نسبت‌به بقیه وزرا عملکرد مناسب‌تری داشتند.

محمد حامد سلیمان‌زاده:

برای بررسی عملکرد اعضای کابینه،در وهله اول باید ببینم که این کابینه در چه شرایطی و با چه رویکردی شکل گرفت؛ شرایط به نحوی بود که انتخابات برگزار شده، توقعات را از حیث مشارکت سیاسی برآورده نکرد و هیچ جریان سیاسی نتوانست صدای غالب داشته باشد؛ یک انتخابات بسیار نزدیک آن‌هم دو مرحله ای، که هیچ جریان سیاسی نمی توانست بگوید کدام یک از آنها پیروز شده اند؛ طبعا وقتی برآیند نتیجه انتخابات و وزن‌کشی نیروهای سیاسی به این شکل پیش می رود، این وضعیت بر روی کیفیت کابینه ای که تشکیل می شود هم اثرگذار است.

علاوه بر شرایط، رویکرد آقای پزشکیان بود؛ کابینه انتخابی از ابتدا قرار بود تحت عنوان وفاق، شامل همه طیف های سیاسی باشد و این باوری بود که خود آقای پزشکیان از ابتدا بر روی آن تاکید داشت؛ در واقع، رئیس جمهور منتخب معتقد بود صرف نظر از اینکه وزرای انتخابی متعلق به چه گروه سیاسی باشند؛ هرکس بتواند در چارچوب کلی گفتمان دولت قرار گیرد انتخاب خواهد شد.

این رویکرد شاید دموکراتیک باشد اما لزوما کارآمد نخواهد بود؛ وقتی شما سعی در ایجاد یک همگرایی میان همه جریان‌ها داشته باشید و بخواهید سهم همه را در کیک قدرت لحاظ کنید، شاید بتوانید همگرایی ایجاد کنید اما آن همگرایی لزوما منتج به کارآمدی نخواهد شد؛ کارآمدی، مستلزم شایسته‌گزینی و تخصص محوری است و وقتی نگاه این باشد که همه باشند، این همه لزوما شایسته نیستند؛ چه بسا شایستگانی که شایسته اند اما چون ذیل نماینده جریان های سیاسی نیستند، از چرخه انتخاب شدن خارج شوند؛ لذا این رویکرد وفاق از همان ابتدا با ابهامات و معضلات مفهومی و گفتمانی همراه بود که دامنه و هویت آن چندان مشخص نبود؛ در پرتو همین ایراد، از همان ابتدا مشخص بود که بعضی از وزرای کابینه نه تنها کارایی لازم را نخواهند داشت بلکه صرفا چون انتخاب آنها سبب همگرایی طیف ها شده است انتخاب شده اند.

چیزی که تا الان مشخص است، به باور من،عملکرد وزرای علوم، نیرو، صمت، راه و شهرسازی، ورزش و جوانان و آموزش و پرورش انتظارات را براورده نکرده است؛ جدا از عملکرد ضعیف برخی وزرا، به نظر می‌رسید تیم رسانه‌ای دولت هم از انسجام کافی برخوردار نیست و برای برخی سمت‌های دیگر مثل سخنگوی دولت هم می توانست انتخاب های دیگری مد نظر قرار گیرد.

مسعود پزشکیان وعده‌هایی داده است‌. از جمله حل مسئله برخورد‌های قهرآمیز با مسئله حجاب و رفع فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی. اکنون شاهد ارسال‌ها پیامک‌های حجاب و ادامه برخورد‌ها توسط نیروی‌ انتظامی هستیم‌. همچنین رفع فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی دیگر همچنان دور از دسترس است. آیا این مسائل را باید نشانه عدم موفقیت دولت بدانیم؟ به نظر شما دولت چگونه باید برای حل این مسائل عمل کند؟

پدرام کمالی: در ۳ سال دولت سیزدهم در بحث حجاب در دانشگاه‌ها و در اماکن عمومی، دانشجوها، صاحبان حرفه‌ها و مشاغل مورد آزار و اذیت قرار گرفتند. در بحث حجاب درحالی‌که جریان شکست‌خورده انتخابات ۱۵ تیرماه ۱۴۰۳ تلاش می‌کند تا با ابلاغ قانون عفاف و حجاب برای دولت چالش ایجاد کند، آقای پزشکیان با تدبیر و شجاعت در شورای عالی امنیت ملی مانع از اجرای این قانون شد و اجازه نداد قانونی که به حقوق انسانی مردم ایران و به شعور انسانی مردم ایران توهین می‌کند اجرا

شود.

حتی در صفحه توئیتر که منتسب به وی است صریحاً ذکر شده که "در مقابل مردم ایران با ابلاغ این قانون اشتباه نخواهند ایستاد" و این بسیار نکته مثبتی است. اما در خصوص ارسال پیامک های حجاب نباید انتظار داشته باشیم وقتی‌که آقای رئیس‌جمهور در برابر اجرای چنین قانونی ایستادگی می‌کند و شجاعانه می‌ایستند جریان شکست‌خورده در انتخابات که نیرو‌هایش در برخی از نهادهای مذهبی حضور دارند مشکل ایجاد نکنند. آنها تلاش می‌کنند نشان دهند با تغییر دولت، وضعیت کشور تغییر پیدا نخواهد کرد. به‌نظر من همین‌که آقای پزشکیان در برابر اجرای قانون عفاف و حجاب ایستاده نشان می‌دهد فضا عوض شده است.

همچنین رفع فیلتر شبکه‌های اجتماعی دور از دسترس نیست. امروز همه از رفع فیلتر شبکه‌های اجتماعی صحبت می‌کنند. حتی برخی از نمایندگان اصول‌گرای مجلس هم ضرورت بحث فیلترینگ را مطرح می‌کنند‌.

امروز ما در شرایطی که قرار بود به‌طور کامل اینترنت کنترل شود، می‌بینیم که گوگل پلی و واتساپ رفع فیلتر شد. من معتقدم که انجام برخی کارها با شلوغ‌کاری و ایجاد تنش در جامعه حل نخواهد شد.

شاید الان آقای پزشکیان بتواند با شلوغ‌کاری و ایجاد تنش در کشور به‌راحتی فیلترینگ تلگرام را رفع کند، ولی در ۷ ماه گذشته با تمام تلاشی که انجام داده موفق شده رؤسای دیگر قوا، فرماندهان سپاه، ارتش و نیروی انتظامی را در کنار خود قرار داده و بدون ایجاد تنش مشکلات را حل کند و در آینده نیز این روند را ادامه دهد.

محمد حامد سلیمان‌زاده:

اگر ساختار حقیقی و حقوقی نظام سیاسی را به خوبی بشناسیم و از توازن ارکان قدرت، کیفیت توزیع مسئولیت و اختیارات در قانون اساسی و رویه‌های حکمرانی در یک دهه اخیر به خوبی آگاه باشیم، متوجه خواهیم شد که مساله سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری‌های فرهنگی و به طور کلی اعمال قدرت در عرصه عمومی، منحصرا در اختیار دولت به معنای قوه مجریه نیست و موضوعاتی مثل فضای مجازی، فیلترینگ و بحث سبک زندگی و مقوله حجاب، در زمره مسائلی هستند که گاها به نحو شورایی، در قالب فراقوه ای و با ایفای نقش ارکان دیگری از ساختار قدرت درباره آنها تصمیم گیری می‌شود.

اگرچه مجموعه قوه مجریه و شخص رئیس جمهور می توانند در رفع برخی محدودیت‌ها تاثیر مثبت بگذارند اما نباید فراموش کنیم که دامنه اختیارات آنها در یکسری مسائل، محدود است و تصمیم گیری در آن زمینه‌ها نیازمند مشارکت و جلب نظر سایر قوا و دیگر ارکان قدرت است؛ با این حال به باور من دولت و شخص رئیس جمهور در قبال موضوعاتی که گفتید مواضع خوبی داشته و گام‌های بسیار موثری برداشتند؛ در همین موضوع مواجهه با بحث حجاب که مورد سوال بود، وضعیت امروز مراتب بهتر از یک دو سال پیش است و به نظر می رسد مجموعه حاکمیت در این زمینه، در برخی تصمیمات گذشته خود تجدبدنظر کرده و در این میان مواضع و رایزنی های آقای پزشکیان نقش مثبت بسزایی داشته است. پیش بینی من این است که در آینده، تعداد دیگری از سکوها نیز رفع فیلترینگ خواهند شد و چون رفع محدودیت در این زمینه‌ها باید با جلب نظر دیگران نیز همراه شود، رایزنی های مستمر دولت و اراده شخص رئیس جمهور می تواند نقش مهمی داشته باشد.

برخی‌ها از جمله آذری جهرمی پیشنهاد اصلاح کابینه را به آقا پزشکیان داده‌اند. به نظر شما اصلاح کابینه در شرایط کنونی چه اهمیتی می‌تواند برای دولت جهت حل مشکلات کشور داشته باشد؟ و آیا امکان تغییر اعضا کابینه وجود دارد؟

پدرام کمالی:

اصلاح کابینه در شرایط فعلی لازم نیست. اعضا دولت عملکرد قابل‌قبولی به خصوص در موضوع‌هایی که در مورد سوالات قبل به آن‌ها اشاره کردم داشتند. در شرایطی که تحریم وجود دارد وزرا نمی‌توانند کار خاصی انجام دهند. به‌نظر من بحث‌هایی مثل اصلاح کابینه که خیلی هم زیاد شده نباید فعلا مطرح شود و در مسیر دولت سنگ‌اندازی کرد.

اعضا جناح مقابل، آقای پزشکیان را متهم ردیف اول قطعی برق مکرر می‌دانند. مثل اینکه فراموش کرده‌اند ۳ سال گذشته با قطع طولانی‌مدت برق صنایع، بیش‌از ۷۰ هزار میلیارد تومان به صنعت کشور خسارت وارد کردند.

درحالی‌که مصرف کشور ۷۰ هزار مگاوات برق است، توان کشور در تولید برق تنها ۴۰ هزار مگاوات است. آنها این تصور غلط را به مردم القا می‌کنند که مقصر ردیف اول و مجرم ردیف اول بحث ۳۰ هزار مگاوات ناترازی در کشور دولت آقای پزشکیان است. چطور یک دولت در ۷ ماه می‌تواند نیروگاه ایجاد کند. دولت سیزدهم چه اقدامی در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر انجام داد؟! چند نیروگاه بادی ایجاد کردند؟!

در استان‌های کشور چه اقدام مثبتی در حوزه آب انجام دادند. در مجموع با وجود تحریم‌ها نمی‌توان انتظار عملکرد خاصی از سوی اعضا کابینه داشته باشیم که الان بخواهیم به اصلاح آن فکر کنیم.

محمدحامد سلیمان‌زاده:

اصلاح کابینه فعلی قطعا ضروری به نظر می رسد اما روند دولت‌های گذشته نشان داده که تا مجبور نشوند و دلایلی مثل استیضاح و استعفا وزرا پیش نیاید، روسای جمهور معمولا با ترکیب اولیه کار می کنند و این تغییر را به دور دوم ریاست جمهوری خود موکول می کنند اما چیزی که تاکنون مشخص شده، تعدادی از وزرای فعلی عملکرد ضعیفی داشته اند و همانطور که در سوال اول نیز گفتم، صرفا با این دید انتخاب شدند که همه جریان‌های سیاسی از هر طیف حضور داشته باشند و همین مساله کیفیت انتخاب‌ها را پایین آورد.

پیشنهاد شما به رئیس جمهور و اعضا دولت در سطوح ملی و استانی برای موفقیت دولت چیست؟

پدرام کمالی:

آقای پزشکیان در زمان کوتاهی که به عنوان رئیس جمهوری ایران در حال فعالیت بوده اقدامات بسیار مهمی انجام داده است.

اول اینکه با تدبیر و با تعقل سایه جنگی که بر سر کشور بود را برداشت. همچنین با تدبیر و تعقل فرایند مذاکرات با آمریکا را آغاز کرد. شجاعانه در برابر اجرای قانون عفاف و حجاب ایستاده و آن را از دستور کار کشور خارج کرده است.

این فضا و این موفقیت‌هایی که دولت ایجاد کرده که تصویب مشروط پالرمو هم به آن اضافه شده عملکرد مثبت دولت را نشان می‌دهد.

قطعا این موضوع بدون همدلی میان ارکان مختلف نظام به نتیجه نمی‌رسید که از دستاورد‌های آقای پزشکیان است و با وجود برخی انتقادات باید این مسیر را ادامه دهد.

در سطح استانی معتقدم که عملکرد استانداران قابل‌قبول و قابل دفاع بوده است. برای مثال استانداران یزد، کرمان و فارس از ظرفیت جوانان در بخش‌های مختلف استفاده کرده‌ و انتصابات متعددی به عنوان مشاور، دستیار و حتی مدیران کل داشته‌اند‌. این موضوع در ادامه می‌تواند در عملکرد دولت نقش مثبتی ایجاد کند.

در مجموع اگر استانداران بتوانند عملکردی مشابه رئیس جمهور داشته باشند و بدون ایجاد اختلاف و شجاعانه فعالیت کنند، به دولت کمک خواهند کرد و موفق خواهند شد.

محمدحامد سلیمان‌زاده:

به نظرم مهم ترین چالش، نرخ نامطلوب رضایت عمومی و کاهش سرمایه اجتماعی است و هر اقدامی چه از جانب دولت و چه کل مجموعه حاکمیت که بتواند تاثیر مثبتی بر احیای سرمایه اجتماعی، جلب رضایت عمومی و تقویت اعتماد عمومی ایجاد کند، بزرگترین رمز موفقیت برای دولت و کلیت نظام است.

در این مسیر، پیشنهاد این است که برای عمل به وعده ها و خصوصا رفع برخی محدودیت‌های داخلی و بین المللی تلاش مضاعفی شود چرا که برای مردم صداقت و وفای به عهد بسیار مهم است؛ عمل به وعده های اساسی؛ امیدی ایجاد خواهد کرد که آن امید زمینه‌ساز بهبود رابطه دولت - ملت و احیای سرمایه اجتماعی است.