اجتماعی
در حالی که نوزادان در برخی مناطق هرمزگان با کمبود شیرخشک دستوپنجه نرم میکنند و خانوادهها زیر بار گرانی و کمیابی اقلام حیاتی درماندهاند، برخی داروخانهها با سودجویی و تخلفات پنهان، بحران را تشدید کردهاند. شیرخشکی که باید با قیمت یارانهای و ثبتشده در سامانه تحویل شود، گاه سر از بازار آزاد درمیآورد؛ آنهم با قیمتی چند برابر. این حلقه معیوب از بیبرنامگی در توزیع، تأخیر در پرداخت مطالبات بیمهای داروخانهها، نبود نظارت دقیق و سوءاستفاده آشکار برخی عوامل دارویی، تصویری نگرانکننده از یک شکست ساختاری در نظام سلامت کشور ترسیم میکند.
در شرایطی که سیاستهای افزایش جمعیت به شعار اصلی کشور بدل شده، ناتوانی در تأمین سادهترین نیاز تغذیهای نوزادان آنهم در یکی از محرومترین استانهای کشور - نهتنها پرسشبرانگیز که هشداردهنده است. سیاستگذاری بیپشتوانه، نظارت غایب و میدانداری سودجویان، سه ضلع این بحران عمیقاند.
در روزهایی که شعارهای حمایتی از خانواده و جوانی جمعیت از تریبونهای رسمی کشور شنیده میشود، واقعیت در داروخانههای کشور چیز دیگری است؛ نوزادانی که با کمبود شیرخشک روبهرو هستند، خانوادههایی که برای تأمین نیاز حیاتی فرزندشان به بازار سیاه پناه میبرند و داروسازانی که نهتنها سودی از این مسیر نمیبرند، بلکه در چرخهای فرساینده و پرهزینه گرفتار شدهاند. هرمزگان تنها یک نمونه از این بحران فراگیر است؛ اما عمق بحران در همین نقطه از کشور هم بهاندازه کافی گویاست.
خانوادهای ساکن یکی از مناطق کمبرخوردار بندرعباس، این روزها با چالشی ساده اما حیاتی دستوپنجه نرم میکنند: تأمین شیرخشک برای نوزاد سهماههشان. نوزادی که بنا به تشخیص پزشک به دلیل ناکافی بودن شیر مادر، نیاز مبرم به مصرف مکمل دارد؛ اما فرآیند تهیه شیرخشک از یک ضرورت ساده به مسألهای طاقتفرسا بدل شده است.
پدر خانواده، کارگر یک کارگاه ساختمانی است و با درآمدی محدود، تلاش میکند هزینههای زندگی را پوشش دهد. پس از چندین نوبت مراجعه بینتیجه به داروخانههای شهر، خانواده ناچار به خرید شیرخشک از بازار آزاد میشوند؛ آنهم با قیمتی بیش از سه برابر نرخ بیمهای. در برخی داروخانهها، پاسخ مسئول فنی تنها یک جمله بوده است: «سهمیه تمام شده، نداریم یا آزاد و سهمیه ای را اصلا نداریم.»
این خانواده، همچون بسیاری دیگر، قربانی عدم برنامهریزی مؤثر در نظام توزیع شیرخشک یارانهای هستند؛ نظامی که با نوسانات تأمین، ضعف نظارت و تأخیر در بازپرداخت بیمهها، فشار سنگینی را بر والدین وارد کرده و سلامت نوزادان را در معرض خطر قرار داده است. واقعیتی که بهروشنی با سیاستهای اعلامی حمایت از خانواده در تضاد است.
گزارش میدانی ما از داروخانهها و گفتوگو با یکی از داروسازان باسابقه در بندرعباس، روایتی صریح، بدون ملاحظات اداری؛ اما عمیقاً منتقدانه به وضعیت فعلی توزیع شیرخشک دارد. وضعیتی که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، زاییده ناکارآمدی مدیریتی در معاونت غذا و دارو که زیر نظر مستقیم علوم پزشکی است و بینظمی ساختاری در چرخه بیمه، نظارت و تأمین است.
نقطه آغاز بحران: انتقال بار از دوش دولت به دوش بخش خصوصی
تا چند سال پیش، شیرخشکهای یارانهای مستقیماً توسط شرکتهای تولیدکننده و با حمایت مالی دولت توزیع میشدند. سوبسید یا یارانه مستقیم به این شرکتها موجب میشد که قیمت تمامشده برای مردم معقول باقی بماند و انگیزهای هم برای تولید و پخش وجود داشته باشد؛ اما در تغییر سیاستی غیرکارشناسی، دولت تصمیم گرفت این بار را به دوش داروخانهها بیندازد؛ آن هم بخش خصوصیای که برخلاف ظاهرش، منابع نامحدودی در اختیار ندارد.
مرتضوی، یک داروساز برجسته و صاحب یک داروخانه در بندرعباس در این باره میگوید: «ما شیرخشک را با قیمت واقعی، یعنی نزدیک به ۱۹۰ هزار تومان از شرکتهای پخش شیرخشک میخریم و سپس به بیماران بر اساس کد ملی با قیمتی بین ۹۰ تا ۱۳۰ هزار تومان تحویل میدهیم. تفاوت این مبلغ را باید بیمه به داروخانه پرداخت کند؛ اما این فرآیند گاهی ۷ ماه طول میکشد.»
در شرایطی که خرید شیرخشک بهصورت تنخواه از حساب داروخانه انجام میشود و داروخانهها باید از سرمایه شخصی برای خرید این محصولات استفاده کنند؛ اما تأخیر طولانی در بازپرداخت، موجب شده تا بسیاری از داروخانهها عطای این کار را به لقایش ببخشند. در حال حاضر اندک داروخانهای تمایل به فروش شیرخشک دارد.
یکی دیگر از گلایههای داروسازان، نحوه توزیع و سهمیهبندی شیرخشک در سطح استانهاست. بر اساس مشاهدات، تنها حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از داروخانههای هرمزگان شیرخشک یارانهای عرضه میکنند. باقی داروخانهها یا اساساً به این کار رغبت ندارند یا از ابتدا در چرخه توزیع قرار نگرفتهاند.
مرتضوی با تاکید میگوید:«برای داروساز، مشارکت در این طرح هیچ مزیتی ندارد. هیچ تفاوتی بین داروخانهای که شیرخشک عرضه میکند با داروخانهای که از این کار شانه خالی کرده، وجود ندارد. نه امتیاز خاصی در کار است نه حمایت معنوی یا مالی.»
مرتضوی در این راستا پیشنهاد میدهد که حداقل باید برای داروخانههایی که در این چرخه مشارکت دارند، امتیازات جانبی در نظر گرفته شود؛ از جمله تخصیص سهمیه ویژه داروهای خاص یا اولویت در دریافت اقلام پرمصرف؛ اما این اتفاق هرگز رخ نداده است و کوتاهی بسیاری از نهادهای بالا دست انجام شده است.
مرتضوی در بخش دیگری از گفتوگوی خود میگوید:«دولت فقط مالیات میگیرد. در قبال بحرانیترین نیاز نوزادان، حتی نظارت سادهای هم انجام نمیدهد. تنها وظیفهاش این است که در دفاتر ادارات بنشیند و منتظر گزارش باشد؛ اما اگر معاون غذا و دارو، مثل گذشته، خود وارد میدان شود، اوضاع متفاوت خواهد بود.» به اعتقاد وی، دولت باید بخش خصوصی را جدی بگیرد، نه به چشم سربار یا ابزاری برای کاهش هزینهها ببیند. مادامیکه داروخانهها احساس بیارزشی و بیحمایتی کنند، انگیزهای برای مشارکت در طرحهای ملی باقی نمیماند.
به سراغ یک داروخانه دیگر در دل مرکز شهر بندرعباس رفتیم، داروساز این داروخانه با صراحت میگوید:«برخی متصدیان داروخانهها عمداً در ثبت اطلاعات کد ملی تعلل میکنند تا شیرخشک را خارج از سامانه بفروشند. وقتی نظارت وجود ندارد و تفاوتی بین متعهد و متخلف نیست، این اتفاقات اجتنابناپذیر میشود.»
او تأکید میکند که نظارت باید روزانه، دقیق و همراه با سازوکار تشویقی و تنبیهی باشد؛ اما در حال حاضر، مسئول فنی داروخانه هیچ انگیزهای برای نظارت و مقابله با تخلف ندارد.
اگرچه این گزارش از استان هرمزگان تهیه شده؛ اما مشابه همین بحران در استانهای مجاور نیز مشاهده میشود. داروسازان بندرعباس میگویند: «مدتی شیر خشک نان در کل کشور نایاب بود. نه فقط در بندرعباس، بلکه در استانهایی مثل کرمان، فارس، حتی مشهد و اصفهان هم بحران کمبود داشتیم. چون واردات مواد اولیه با تأخیر مواجه شده و شرکتهای پخش هم توان پاسخگویی نداشتند.»
آنها معتقدند که انحصار پخش شیرخشک قبلاً در دست یک شرکت خاص بود؛ اما اخیراً با ورود سه شرکت دیگر، وضعیت تا حدی بهتر شده. با این حال، کمبود همچنان ادامه دارد و این به دلیل نبود برنامه جامع مدیریت بحران در سطح وزارت بهداشت و معاونت غذا و داروست.
خانوادهای که با هزار امید بچهدار شده، حالا برای یک قوطی شیرخشک، روزها باید دوندگی کند. اگر همان لحظه شیرخشک در داروخانه موجود نباشد، ناچار است با قیمت آزاد بخرد. وقتی سیاست فرزندآوری در حد شعار بماند، اعتماد عمومی از بین میرود.
دوم: ایجاد سیستم تشویقی برای داروخانههایی که در طرح توزیع شیرخشک مشارکت دارند.
سوم: افزایش تعداد شرکتهای پخش برای کاهش انحصار و بالا رفتن سرعت تأمین.
چهارم: نظارت میدانی و روزانه معاونت غذا و دارو با مشارکت دانشگاه علوم پزشکی.
پنجم: افزایش شفافیت در سامانه توزیع شیرخشک و امکان ردیابی هر قوطی فروختهشده.
تبلیغات متنی
جدیدترین اخبار
برنامهریزی جهاد کشاورزی برای افزایش عرضه و مصرف گوشت قرمز
تحولات تنگه هرمز محور دیدار و رایزنی وزیران خارجه عمان و هند
تیمهای ملی تکواندوی ایران راهی کرهجنوبی شدند
آلمان نیروهای نظامی خود را تا پایان سپتامبر از اربیل خارج میکند
اولیانوف: روسیه خواهان تفاهم ایران و آمریکا است
پیکر شهید ستوان سوم حمید زارعی در میناب تشییع میشود
قالیباف: کسی میتواند با آمریکا مذاکره کند که آماده جنگ باشد
ابراز امیدواری سازمان ملل نسبت به تداوم مذاکرات ایران و آمریکا
سفر هیئت مذاکرهکننده قطر به ایران
شیوع یک انگل رودهای در آمریکا
برگزاری مراسم وداع، بدرقه و تدفین «رهبر شهید» بدون هیچگونه فوتی و حادثه
کمک یک میلیون دلاری فیفا به زلزلهزدگان ونزوئلا
چین و روسیه قطعنامه شورای امنیت درباره برنامه هستهای ایران را مسدود کردند
اطلاعیه دفتر رهبر شهید انقلاب در مورد نماز لیله الدفن ایشان
گلایه شهروندان از پرش آنتن و اختلال اینترنت همراه اول و ایرانسل
