نقش استراتژیک اداره کل امور اتباع در هرمزگان؛ از یک نهاد حاشیه‌ای تا محور تحول اقتصادی استان؛ یک خلأ راهبردی در مدیریت توسعه هرمزگان

در نظام حکمرانی اقتصادی مدرن، مهاجرت و سیاست‌های مرتبط با آن، نه‌تنها یک موضوع امنیتی یا اجتماعی محسوب نمی‌شود، بلکه یک اهرم راهبردی برای رشد اقتصادی، جذب سرمایه، و توسعه تجارت بین‌المللی است. اما در هرمزگان، با وجود موقعیت ژئواکونومیک منحصر‌به‌فرد، این رویکرد تاکنون مغفول مانده است.
حال، با آغاز مدیریت «محمد احمدی» بر اداره کل اتباع و با توجه به رویکرد مدیریتی  استاندار هرمزگان، فرصتی استثنایی برای تحول این نهاد در راستای اهداف توسعه‌ای استان به‌وجود آمده است. 
در این مقاله به بررسی نقش استراتژیک این اداره، مقایسه با کشورهای موفق، و مسیر پیشنهادی برای تبدیل آن به یکی از پیشران‌های رشد اقتصادی استان هرمزگان می‌پردازیم.

 نهادی که در هرمزگان نادیده گرفته شده است

در ساختار سنتی مدیریت استان، اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی معمولاً به‌عنوان یک نهاد اداری کم‌اهمیت تلقی شده است که وظایف آن محدود به صدور مجوزهای اقامت، نظارت بر ورود و خروج اتباع، و پیگیری امور کنترلی و امنیتی بوده است.
این رویکرد سنتی و محافظه‌کارانه باعث شده که فرصت‌های اقتصادی ناشی از جذب نیروی کار ماهر بین‌المللی مورد بهره‌برداری قرار نگیرد. علاوه بر این سرمایه‌گذاران خارجی که نیاز به اقامت و تسهیلات حقوقی دارند، با چالش‌های اداری مواجه شوند. همچنین گردشگری بین‌المللی در استان که نیازمند مقررات اقامتی و مهاجرتی تسهیل‌شده است، با موانع رشد روبه‌رو شود و موقعیت استراتژیک استان در کریدورهای تجارت بین‌المللی مورد استفاده بهینه قرار نگیرد.
با وجود این ظرفیت‌های گسترده، اداره کل اتباع در هرمزگان تا امروز در قامت یک نهاد توسعه‌محور ظاهر نشده است و مدیران استان نیز این اداره را به‌عنوان یک بازیگر کلیدی در معادلات توسعه اقتصادی تلقی نکرده‌اند. اما نگاهی به تجربیات کشورهای موفق نشان می‌دهد که درک اهمیت این نهاد، می‌تواند مسیر جدیدی برای استان ترسیم کند.بر خلاف ایران، در بسیاری از کشورهای جهان، اداره کل امور اتباع نه‌تنها یک نهاد اجرایی بلکه یک ابزار استراتژیک برای مدیریت توسعه اقتصادی و بین‌المللی شدن شهرها و کشورها است.

مطالعه موردی: امارات متحده عربی و نقش اداره کل اتباع در توسعه اقتصادی

در امارات متحده عربی، نهاد مسئول این حوزه تحت عنوان اداره کل اقامت و امور اتباع خارجی (General Directorate of Residency and Foreigners Affairs - GDRFA) فعالیت می‌کند. اما تفاوت اساسی در رویکرد کلان این نهاد در مقایسه با ایران در سه محور خلاصه می‌شود:
1. مدیریت هدفمند مهاجرت اقتصادی
• امارات یک سیستم ویزای هوشمند طراحی کرده که از طریق آن، اتباع خارجی واجد شرایط (سرمایه‌گذاران، متخصصان، کارآفرینان، و نخبگان) به‌صورت گزینشی جذب می‌شوند.
• سیستم ویزای طلایی، ویزای استعدادیابی جهانی و برنامه اقامت ویژه کارآفرینان به رشد سریع بخش‌های کلیدی مانند فناوری، مالی، و بازرگانی کمک کرده است.
2. ایجاد امنیت اقتصادی برای سرمایه‌گذاران خارجی
• فرآیندهای اقامتی تسهیل شده و قوانین حمایتی، امارات را به هاب منطقه‌ای جذب سرمایه‌گذاران بین‌المللی تبدیل کرده است.
• امکان دریافت اقامت طولانی‌مدت برای سرمایه‌گذاران و نخبگان باعث شده که دبی به یکی از مقاصد اصلی کارآفرینان و شرکت‌های بین‌المللی تبدیل شود.
3. افزایش بهره‌وری بازار کار و اقتصاد دانش‌بنیان
• مدیریت نیروی کار خارجی و ایجاد مقررات شفاف باعث شده که امارات بتواند به‌عنوان یکی از پنج مقصد اول مهاجرت نیروی متخصص در جهان شناخته شود.
• جذب استعدادهای برتر، نیروی کار حرفه‌ای، و شرکت‌های چندملیتی، امارات را به یکی از موفق‌ترین نمونه‌های اقتصاد باز و مهاجرت‌محور در جهان تبدیل کرده است.
نتیجه این سیاست‌ها، افزایش نرخ رشد اقتصادی، توسعه شهرهای هوشمند، و بهبود شاخص‌های جهانی رقابت‌پذیری بوده است. اما چرا هرمزگان که ظرفیت‌های مشابهی دارد، نتوانسته چنین مدلی را اجرا کند؟

اداره کل اتباع بازیگر کلیدی در مسیر بین‌المللی شدن استان

هرمزگان، به‌عنوان دروازه تجاری ایران و قطب اقتصاد دریایی کشور، در مسیر تبدیل شدن به پایتخت اقتصادی ایران قرار دارد. با این حال، تا زمانی که سیاست‌های جذب، مدیریت و بهره‌برداری از ظرفیت اتباع خارجی در استان اصلاح نشود، این هدف محقق نخواهد شد.
اداره کل اتباع در هرمزگان باید به یک نهاد توسعه‌محور تبدیل شود زیرا در غیر این صورت  بسیاری از سرمایه‌گذاران بین‌المللی به دلیل نبود سیستم اقامتی کارآمد، از سرمایه‌گذاری در استان منصرف می‌شوند. لذا این اداره باید در جهت ایجاد رفاهیات برای سرمایه‌گذاران خارجی  برنامه ویژه و شفاف ارائه کند. مدیریت نیروی کار بین‌المللی یکی دیگر از مواردی است که بسیاری از کشورها تاکنون از آن بهره برده‌اند. پروژه‌های صنعتی و بندری استان نیاز به نیروی کار ماهر خارجی دارند، اما ساختارهای جذب و مدیریت آن‌ها ناکارآمد است و باید برای مدیرت آن چاره‌اندیشی کرد.
تقویت گردشگری بین‌المللی از دیگر مواردی است که به نظر می‌رسد به طور کلی به فراموشی سپرده شده است.  گردشگران نیاز به سیستم اقامتی پویا و تسهیل در مقررات دارند که تاکنون مورد غفلت قرار گرفته است.

امید به تحول در مدیریت جدید 

با انتصاب «محمد احمدی» به‌عنوان مدیرکل جدید این نهاد فرصت و امیدی برای اصلاح این سیاست‌ها فراهم شده است. ترکیب تجربه احمدی در شناخت اقوام و جوامع محلی هرمزگان با رویکرد مدیریتی استاندار می‌تواند اداره کل اتباع را از یک نهاد منفعل و کم‌اهمیت به موتور محرک توسعه اقتصادی استان تبدیل کند.
این اداره در چهار محور اصلی بایستی بازتعریف شود: ایجاد مرکز خدمات بین‌المللی مهاجرت اقتصادی در هرمزگان، راه‌اندازی طرح ویزای ویژه سرمایه‌گذاران خارجی، تدوین قوانین تسهیل‌کننده اقامت و فعالیت نیروی کار بین‌المللی و برنامه‌ریزی برای تبدیل هرمزگان به هاب جذب نخبگان بین‌المللی باید در دستورکار جدی این اداره قرار گیرد. 
در نهایت، اگر اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی هرمزگان بتواند با نگاهی آینده‌نگر و بین‌المللی حرکت کند، این نهاد از یک بخش کم‌اهمیت اداری، به یکی از اثرگذارترین نهادها در توسعه اقتصادی استان تبدیل خواهد شد. زمان آن رسیده که سیاست‌گذاران و مدیران استانی، اداره کل اتباع را نه‌فقط به‌عنوان یک بخش اجرایی، بلکه به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی آینده اقتصادی هرمزگان بشناسند.