ماه غمگین، ماه سرخ

"من همیشه برای نوشتن کارهایم تا جایی که دچار افتادن در چاله‌ی تاریخ‌نویسی نشوم از منابع تاریخی استفاده می‌کنم.

  جمله‌ای از بورخس یادم مانده که اگر می‌خواهید داستانی بنویسید که شکل تاریخی داشته باشد باید کاری کنید که خواننده و منتقد مچ‌تان را نگیرد. یعنی حداقلی از پایبندی به تاریخ. مطابقت با تاریخ برای من تا این حدش مهم است نه بیشتر". این‌ها کلمات رضا جولایی، رمان نویس شهیر ایرانی است که اکثر کارهایش زمینه‌یی تاریخی دارد، اما نه تاریخ‌نگاری خسته‌کننده و ثقیلی که خواندنش به کام مخاطب خوش نیاید. این نویسنده با تلفیق زمینه‌ی تاریخی و واقعی با خیال و تصویر سازی ذهنی، توانسته فضا و بیانی را در داستان‌های خود خلق کند که نه تنها خواننده را در کشاکش وقایع تاریخی قرار دهد، که مانند موسیقی روح‌نوازی نیازش به ادبیات، خیال و رویا را تامین کند. در کتاب "ماه غمگین، ماه سرخ" اثر رضا جولایی با سرنوشت تاریخی جوان شاعر و سیاسی سال هزار و سیصد و سه، یعنی میرزاده‌ی عشقی مواجه هستیم. نویسنده توانسته در سبک سیال ذهن، پنج روز آخر زندگی میرزاده‌ی عشقی را به تصویر بکشد. تصویرسازیی که هر بار از زبان کسی روایت می‌شود و این مساله جذابیت داستان را چند برابر کرده است. بسیاری از نویسندگان که در رده‌ی داستان تاریخی فعالیت می‌کنند، در اکثر موارد وقایع تاریخی را عینا و تنها با تغییر نام شخصیت‌ها روایت می‌کنند، اما رضا جولایی سرگذشت واقعی و تاریخی میرزاده‌ی عشقی را در لفافه‌ای از تخیل، رویا، ادبیات و داستان‌پردازی روایت می‌کند، روایتی گیرا، جذاب و خواندنی که به جزئیات تاریخی می‌پردازد اما در دام کسل کننده‌ی تاریخ نویسی نمی‌افتد.  میرزاده‌ی عشقی، شاعر، روزنامه‌نگار، نمایش‌نامه نویس و معترض سیاسی-اجتماعی زمان مشروطه است که سی و یک سال بیشتر عمر نکرد و به وسیله‌ی ترور از سمت شهربانی آن زمان، به شکل فجیعی به قتل رسید. موفقیتی که رضا جولایی توانسته به آن دست پیدا کند، خلق و توصیف شخصیت‌های خاکستری است. برعکس اکثر داستان‌ها، شخصیت‌های خوب و سفید این نویسنده، عاری از خطا و بدی نیستند و در مقابل شخصیت‌های منفی هم دیوهای وحشتناک عاری از انسانیت نیستند. ابعاد پشت پرده‌ی شخصیت‌ها، خارج از نقشی که در داستان به عهده دارند، به خوبی نشان داده می‌شود و در این امر بسیار موفق است. با اینکه داستان ترور این شاعر، روزهای واپسینش و استرس‌ها و کابوس‌هایش از صفحات نخست مشخص می‌شود، اما آنقدر داستان پردازی، شخصیت پردازی و بیان داستان قوی و جذاب است که مانند موجی خواننده را در کشاکش خود می‌نشاند و او را وادار می‌کند که با فضای کتاب همرا شود. خلاصه‌ی امر اینکه اگر خواهان داستانی جذاب با پس‌زمینه‌ی تاریخی هستید، از کتاب ماه غمگین ماه سرخ غافل نشوید و لذتی عمیق را از خواندن تجربه‌ی زیسته‌ی میرزاده‌ی عشقی به خود هدیه دهید.