خودکشی و جبر اجتماعی

همیشه بعد از خودکشی یکی از افراد شناخته شده در جامعه، همه به یاد این واقعیت می‌افتند که آمار خودکشی به شکل خطرناکی افزایش پیدا کرده، باید در مورد نشانه‌های آن در افراد بیشتر دقت کرد، باید مراقب همنوعان خود باشیم و سلامت روان را جدی بگیریم. اما آیا خودکشی صرفا یک پدیده‌ی روانی است؟

بسیاری از افراد هنگام نظر دادن درباره‌ی خودکشی معتقد هستند، روبه‌رویی با هیجانات ناخوشایند، ناتوانی در مدیریت هیجانات، اختلالات درمان نشده‌ی روانشناختی و مسائلی از این دست، باعث بروز خودکشی می‌شود. اما امیل دورکیم جامعه شناس، معتقد است خودکشی یک عمل اجتماعی با دلایل اجتماعی است. او با توجه به این ایده چهار نوع خودکشی را مطرح می‌کند که خودکشی تقدیرگرایانه یکی از این چهار مورد است. زمانی که فرد خود را در شرایطی می‌بیند که توانایی تغییر اوضاع را ندارد، کنترل اوضاع از دسترس او خارج است و فرصت آزادی عمل و انتخاب از وی گرفته شده است، به سمت خودکشی جبری یا تقدیرگرایانه سوق پیدا می‌کند. هرچه میزان هنجارها، تابوها و قوانین سخت اجتماعی افزایش پیدا کند، متعاقب با آن، میل به این خودکشی هم بیشتر خواهد شد. شاید بتوان به این مساله اشاره کرد که در این شرایط فرد احساس می‌کند راهی برای فرار از مشکلات وجود ندارد، عرصه‌ی عمل و زندگی به پایان رسیده و تنها راه برون رفت از این بن بست خودکشی و مرگ خودخواسته است. قرار گرفتن در محیطی با قانون و نظم بیش از اندازه، علایق مسدود شده، نیازهای سرکوب شده و غیره می‌تواند زمینه‌ی این نوع خودکشی را فراهم کند. عموما به این دلیل است که متخصصان حیطه‌ی سلامت روان، همواره خانواده‌ها را از سخت‌گیری بیش از حد بر فرزندان باز می‌دارند.  چرا که اعمال نظم به صورت دائم و شدید در خانواده، احساسات فرزندان را به این سمت می‌برد که آن‌ها افراد ناتوان و بی‌قدرتی هستند که هیچ حق کنترلی بر سرنوشت و زندگی خود را ندارد و این بن بست باعث فزونی میل به خودکشی جبری خواهد شد. با آگاهی به این شرایط می‌توان به این اصل پی برد که تمام خودکشی‌ها ناشی از هیجان و اختلال روانی نیست، در بسیاری از موارد، شرایط اجتماعی، خانوادگی و اقتصادی افراد را وادار به خودکشی می‌کند. می‌توان با آگاه بودن بر نشانه‌های امکان خودکشی، با آن مقابله کرد اما در بسیاری از موارد به ویژه خودکشی زنان و دختران در کشور، باید زیرساخت‌ها و اساس‌های نظم اجتماعی را تغییر داد.  

روزنامه صبح ساحل