تنوع‌بخشی اقتصادی و گذر از بحران سیاسی

طالبان به‌علت اینکه گذرگاه‌های مرزی با پاکستان برای هفته‌ها بسته مانده و جریان کالا بین این دو شریک تجاری بزرگ را مختل کرده است، برای کاهش وابستگی به همسایه شرقی خود، در حال گسترش استفاده از مسیرهای تجاری از طریق ایران و آسیای مرکزی می‌باشد.

در نتیجه افغانستان در پی تلاش برای دور زدن پاکستان و جلوگیری از اختلالات مرزی و ترانزیتی مکرر، به طور فزاینده‌ای حمل و نقل بار را به بندر چابهار ایران منتقل کرده است.

عبدالسلام جواد آخندزاده، سخنگوی وزارت صنعت و تجارت طالبان، به رویترز گفت که تجارت با ایران در شش ماه گذشته به ۱.۶ میلیارد دلار رسیده است که از ۱.۱ میلیارد دلار ثبت شده با پاکستان در همان دوره فراتر رفته است. او گفت که امکانات موجود در چابهار تأخیرها را کاهش داده و به بازرگانان اطمینان داده است که با بسته شدن مرزها، حمل و نقل متوقف نخواهد شد.

بنابراین مقامات طالبان به بازرگانان افغان سه ماه فرصت داده‌اند تا با پاکستان تسویه حساب کنند و به مسیرهای جایگزین روی آورند، که نشان‌دهنده تغییر گسترده‌تر در تجارت منطقه‌ای است. ملا عبدالغنی برادر، معاون نخست وزیر افغانستان در امور اقتصادی، اسلام‌آباد را به استفاده از «مسائل تجاری و بشردوستانه به عنوان اهرم سیاسی» متهم کرد.

خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، به رسانه‌های محلی گفت که تغییر مسیر تجارت توسط طالبان به اقتصاد پاکستان آسیبی نخواهد رساند و گفت که افغانستان «آزاد است از طریق هر بندر یا کشوری تجارت کند».

جام کمال خان، وزیر بازرگانی، پاکستان گفت: «ما نمی‌توانیم در مورد امنیت مصالحه کنیم». اسلام‌آباد می‌گوید که بسته شدن مرزها، حرکت شبه‌نظامیان را محدود می‌کند؛ کابل فراهم کردن پناهگاه امن برای شبه‌نظامیان را انکار می‌کند. این وضعیت ضرورت ایجاد مسیرهای جایگزین را بیش از پیش آشکار کرده است. حکومت طالبان با تمرکز بر تنوع مسیرهای تجاری، تلاش دارند اطمینان حاصل کنند که تجارت افغانستان تحت تأثیر نوسانات سیاسی و امنیتی یک کشور خارجی قرار نمی‌گیرد.

طالبان همچنین حمل و نقل از طریق ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان را افزایش داده است مسیرهایی که به گفته این کشور سریع‌تر از مسیرهای پاکستان در حال رشد هستند. با این حال، پاکستان همچنان سریع‌ترین مسیر به دریا برای کابل محسوب می‌شود و کامیون‌ها ظرف سه روز به بندر کراچی می‌رسند. صادرات آن به افغانستان در سال ۲۰۲۴ به ۱.۵ میلیارد دلار رسید.

خان جان الکوزی، رئیس اتاق بازرگانی مشترک افغانستان و پاکستان، اخیراً به خبرگزاری پژواک افغانستان گفت که بازرگانان هر دو طرف، روی هم رفته، روزانه حدود یک میلیون دلار به دلیل بسته شدن گذرگاه‌های مرزی ضرر می‌کنند. وی افزود که روزانه حدود دو هزار وسیله نقلیه از طریق پست‌های مرزی تردد می‌کردند، اما همه این مسیرها در چند هفته گذشته بسته شده‌اند. اقلام فاسدشدنی مانند میوه و سبزیجات، عامل اصلی ضرر و زیان بازرگانان هستند. ماه گذشته، امیرخان متقی، وزیر امور خارجه افغانستان، در سخنرانی خود در دهلی نو در جمع خبرنگاران، بر بندر چابهار به عنوان یک «مسیر تجاری خوب» تأکید کرد و گفت که این نشان دهنده حرکت افغانستان به سمت مسیرهای جایگزین در بحبوحه روابط پرتنش با پاکستان بود. این بندر ایرانی به این کشور محصور در خشکی، امکان ارتباط مستقیم با دریای عرب و فراتر از آن را می‌دهد و پاکستان را دور می‌زند. محمد سعید اربابی، مدیرعامل منطقه آزاد چابهار، نیز در دیدار اخیر خود با سفیر افغانستان اعلام کرد که چابهار آماده تأسیس دفتری برای افغانستان در منطقه آزاد است.

با وجود فرصت‌های گسترده، مشکلاتی نیز وجود دارد؛ از قبیل زیرساخت‌های بندری و ترانزیتی نیازمند تقویت هستند، برخی اختلافات می‌تواند پیچیدگی ایجاد کند و تحریم‌های احتمالی علیه ایران نیز ممکن است روند تجارت و سرمایه‌گذاری را محدود سازد.

با این حال، طالبان مصمم هستند که مسیر چابهار و کریدورهای آسیای مرکزی را ستون اصلی راهبرد اقتصادی خود قرار دهند و از این طریق استقلال تجاری افغانستان را تثبیت کنند. با ایجاد مسیر‌های ترانزتی متنوع و کاهش وابستگی به یک مسیر، استفاده از اهرم فشار اقتصادی علیه کشور افغانستان کاهش می‌یابد. تنوع روابط اقتصادی چالش‌هایی که با هر مشکل سیاسی بر سر راه یک کشور برای گذران بحران در روابط سیاسی ایجاد می‌شود را به حداقل خود می‌رساند، کاری که افغانستان بعد از تنش‌های سیاسی و نظامی با پاکستان آن را دریافته و سعی در اجرای آن دارد.

روزنامه صبح ساحل