مقاومت، دولت و مردم؛ سه ضلع آینده سیاست عراق

انتخابات پارلمانی در عراق را باید یکی از مهم‌ترین روندهای سیاسی در منطقه خاورمیانه دانست؛ روندی که نه تنها آیینه ساختار اجتماعی و فرهنگی عراق است، بلکه بازتاب‌دهنده رقابت‌های ژئوپلیتیکی و امنیتی در سطح منطقه و حتی جهان محسوب می‌شود. عراق به دلیل موقعیت جغرافیایی راهبردی، منابع سرشار انرژی و همچنین نقش ویژه در موازنه قدرت میان محورهای مختلف منطقه‌ای، همیشه مورد توجه بازیگران داخلی و خارجی بوده است. از همین رو، بررسی انتخابات پارلمانی صرفاً مطالعه یک فرآیند سیاسی نیست، بلکه تحلیلی از روابط قدرت و ساخت اجتماعی این کشور است. برای فهم بهتر این موضوع، سه محور عمده باید مورد توجه قرار گیرد: ترکیب قومی و مذهبی جامعه عراق، شرایط فعلی منطقه و دخالت‌ها و اهداف قدرت‌های غربی، و نقش گروه‌های مقاومت در آینده سیاسی کشور. در وهله نخست، ساختار قومی و مذهبی عراق نقشی کلیدی در تعیین جهت‌گیری‌های سیاسی دارد. جامعه عراق عمدتاً از سه گروه مهم تشکیل شده است: کردها که بیشتر در مناطق شمالی ساکن‌اند و دارای سیستم سیاسی و اقلیم نیمه‌مستقل می‌باشند؛ اعراب اهل سنت که تمرکز آنان در مناطق غربی و بخش‌هایی از شمال است؛ و اعراب شیعه که غالباً در مناطق مرکزی و جنوبی و به‌خصوص در شهرهای مقدس همچون نجف و کربلا حضور دارند. از لحاظ جمعیتی، شیعیان بیشترین سهم را دارا هستند و به همین دلیل، در ساختار حکومت پس از ۲۰۰۳، نخست‌وزیر به‌عنوان بالاترین مقام اجرایی، معمولاً از میان جریان‌های سیاسی شیعه انتخاب می‌شود. اما این انتخاب تنها زمانی می‌تواند به ثبات سیاسی و کارآمدی منجر شود که با اجماع نسبی میان طیف‌های مختلف شیعه و همچنین توافق و همراهی کردها و اهل سنت همراه باشد. بنابراین، حتی با وجود اکثریت جمعیتی شیعیان، فرآیند تشکیل دولت در عراق همواره نیازمند گفت‌وگو، مصالحه و ائتلاف‌های سیاسی گسترده است.

اشتراک گذاری:

محور دوم تحلیل، بررسی شرایط کنونی منطقه و سیاست‌های قدرت‌های غربی به‌ویژه ایالات متحده در عراق است. حضور آمریکا در عراق از زمان اشغال این کشور در سال ۲۰۰۳ تاکنون پیامدهای ژرفی در عرصه سیاست داخلی و منطقه‌ای برجای گذاشته است. غرب به خوبی می‌داند که عراق در صورت دستیابی به وحدت داخلی و ایجاد ساختار حکمرانی مستقل، می‌تواند به یکی از بازیگران موثر و تعیین‌کننده در منطقه تبدیل شود. از همین رو، یکی از استراتژی‌های شناخته‌شده غرب، جلوگیری از شکل‌گیری وحدت میان اقوام و مذاهب عراق بوده است.

ترویج اختلاف میان شیعیان و اهل سنت، حمایت از برخی جریان‌های تجزیه‌طلب در مناطق کردنشین، تقویت گروه‌های سیاسی وابسته و تلاش برای ساختن چهره‌های جایگزین در ساختار حکومتی، بخشی از سیاست‌های هدفمند غرب برای مدیریت تحولات عراق و جلوگیری از استقلال واقعی این کشور است. در این میان، شرایط منطقه‌ای همچون تحولات سوریه، مناقشه فلسطین، و رقابت میان محورهای منطقه‌ای نیز تأثیر مستقیم بر روند انتخابات و تشکیل دولت در عراق دارد.

سومین محور، نقش و جایگاه گروه‌های مقاومت در ساختار سیاسی آینده عراق است. گروه‌های مقاومت که در ابتدا با هدف دفاع از خاک عراق در برابر داعش و همچنین مقابله با حضور نظامی آمریکا شکل گرفتند، امروز به یک واقعیت سیاسی و اجتماعی تبدیل شده‌اند.

این گروه‌ها نه‌تنها در عرصه امنیتی نقش جدی داشته‌اند، بلکه اکنون در افکار عمومی به‌عنوان نماد استقلال و حفظ تمامیت ارضی عراق شناخته می‌شوند. بسیاری از قبایل، خانواده‌ها، جوانان و بدنه اجتماعی در جنوب و مرکز عراق با این جریان‌ها پیوند ارزشی و هویتی دارند. از این رو، این گروه‌ها خواه ناخواه در روند تشکیل دولت، تعیین نخست‌وزیر و سیاست‌های کلان کشور اثرگذار خواهند بود. نقش آنان در آینده سیاسی عراق بسته به نحوه تعامل دولت و سایر جریان‌های سیاسی با آن‌ها، می‌تواند یا در جهت تقویت انسجام ملی و توسعه سیاسی باشد یا در صورت ایجاد شکاف و تقابل، موجب تنش‌های جدی در سطح داخلی گردد. در جمع‌بندی می‌توان گفت انتخابات پارلمانی عراق نقطه تلاقی سه جریان مهم است: فرآیند ملت‌سازی در کشوری متکثر از لحاظ قومی و مذهبی، رقابت پروژه‌های منطقه‌ای و جهانی بر سر نفوذ و قدرت، و ظهور جریان مقاومت به عنوان بازیگری ثابت و تأثیرگذار. آینده عراق زمانی می‌تواند به سمت ثبات، استقلال و توسعه حرکت کند که جریان‌های سیاسی با درک حساسیت شرایط، از دامن‌زدن به اختلافات داخلی پرهیز کرده و با ایجاد همگرایی میان گروه‌های مختلف، ساختار حاکمیتی را براساس منافع ملی و اراده مردم شکل دهند.

روزنامه صبح ساحل

به این مطلب امتیاز دهید:

هنوز امتیازی ثبت نشده است؛ اولین نفر باشید!

دیدگاه ها (0)