چرا دچار حساسیت دندانی می‌شویم؛ دندان‌هـای نازپـرورده!

 آشنایی با یک مشکل دردناک

حساسیت دندان یا حساسیت بیش از حد عاج، دقیقا همان‌طور که از نامش پیداست به معنای درد یا ناراحتی در دندان‌ها به عنوان پاسخی به محرک‌های خاص، مانند دماهای گرم یا سرد است. این مسئله می‌تواند موقتی یا یک مشکل مزمن باشد و یک دندان یا چندین دندان را درگیر کند. درد ممکن است در ریشه‌های آسیب دیده بیشتر احساس شود. غذاها و نوشیدنی‌های سرد و داغ یکی از مهم‌ترین محرک‌ها در بروز درد در دندان‌های حساس به حساب می‌آیند. همچنین غذاها و نوشیدنی‌های شیرین یا اسیدی نیز ممکن است باعث بروز درد شوند. افرادی که دندان حساس دارند، در مجاورت هوای سرد نیز درد را تجربه خواهند کرد. این دسته از افراد زمانی که به دندانپزشکی مراجعه می‌کنند و دندانپزشک با آب بین دندان‌ها را شست‌وشو می‌دهد، دچار درد دندان خواهند شد. علاوه بر این، مواردی چون مسواک زدن، استفاده از نخ دندان و مصرف دهان‌شویه‌های حاوی الکل در برخی از مبتلایان به حساسیت دندانی، ممکن است منجر به بروز درد و احساس ناخوشایند شود. در برخی از افراد علائمی که ایجاد می‌شوند ممکن است پس از مدتی خود به خود از بین برود اما در برخی دیگر باقی بماند. شدت حساسیت دندانی نیز در افراد مختلف، متفاوت است.

حساسیت از راه می‌رسد اگر...

دلایل زیادی در بروز حساسیت دندانی می‌توانند نقش داشته باشند اما به طور کلی، برخی از افراد به طور طبیعی به دلیل داشتن مینای نازک‌تر (مینا لایه بیرونی دندان است که از آن محافظت می‌کند)، دندان‌های حساس‌تری نسبت به دیگران دارند. در بسیاری از موارد، مینای دندان ممکن است ساییده شود. برای مثال، استفاده از مسواک سخت، مسواک زدن با فشار بیش از حد و به صورت محکم، دندان قروچه در شب و مصرف مداوم غذاها و نوشیدنی‌های اسیدی را می‌توان در این رابطه نام برد. گاهی اوقات شرایط دیگری وجود دارد که می‌تواند منجر به حساسیت دندان شود. برای مثال آن دسته از افرادی که به ریفلاکس معده (GERD) مبتلا هستند، به دلیل اسیدی که از معده به سمت مری و دهان می‌آید، با گذشت زمان دچار ساییدگی دندان‌ها خواهند شد. علاوه بر این، تحلیل لثه می‌تواند بخش‌هایی از دندان را بدون پوشش و محافظت کند که در نتیجه آن، حساسیت دندانی ایجاد می‌شود. پوسیدگی دندان، شکستگی دندان، ترک خوردگی دندان و ترمیم‌ها یا روکش‌هایی که ساییده شده باشند، می‌توانند عاج دندان را با مشکل مواجه کنند و باعث بروز حساسیت شوند. چنانچه به دلایل یاد شده دندان دچار حساسیت شده باشد، این مسئله ممکن است فقط در یک دندان خاص یا ناحیه خاصی از دهان احساس شود و در همه دندان‌ها چنین حساسیتی وجود نداشته باشد. 
باید توجه داشت که دندان برخی از افراد پس از اقداماتی چون ترمیم (پر کردن)، روکش یا سفید کردن، به طور موقت حساس خواهد شد. حساسیت ناشی از درمان‌های دندانپزشکی ممکن است در یک دندان یا در چند دندان احساس شود. این وضعیت بعد از گذشت چند روز باید رو به بهبودی برود در غیر این‌صورت مشورت با دندانپزشک ضروری است چون این احتمال وجود دارد که مشکلی در ناحیه درمان شده ایجاد شده باشد. بروز حساسیت دندانی باید مورد بررسی قرار بگیرد چون ممکن است دندان در معرض آسیب جدی باشد البته تشخیص این مسئله بر عهده دندانپزشک است. 
گاهی حساسیت دندان‌ها می‌تواند ناشی از لق شدن دندان یا تحلیل لثه باشد. برای تشخیص علت درد دندان‌ها از معاینه و رادیوگرافی کمک گرفته خواهد شد. چنانچه علت درد حساسیت دندان باشد، درمان آغاز می‌شود. 

پیش به سوی درمان

آن دسته از افرادی که دچار حساسیت دندانی خفیف هستند و از این موضوع اطلاع دارند، با مشورت دندانپزشک و راهکارهایی ساده می‌توانند حساسیت دندانی خود را کاهش دهند. یکی از کارهایی که دندانپزشک به این دسته از افراد توصیه می‌کند، استفاده از خمیر دندان‌های مخصوص دندان‌های حساس است. علاوه بر این، عدم استفاده از دهانشویه‌های فاقد الکل نیز به کاهش درد ناشی از حساسیت دندان کمک می‌کند. افرادی که دچار حساسیت دندانی هستند باید در انتخاب مسواک دقت کنند و از خرید مسواک‌ سخت (Hard) بپرهیزند. این دسته از افراد باید از مسواک نرم (Soft) استفاده کنند و به آرامی مسواک بزنند تا حساسیت دندانی آن‌ها کاهش یابد. معمولا مدت زمانی در حدود یک هفته طول می‌کشد که حساسیت دندانی خفیف، با روش‌های یاد شده کاهش پیدا کند یا برطرف شود. در شرایطی که حساسیت دندانی با موارد ساده برطرف نشود، دندانپزشک ضمن بررسی علل به وجودآورنده، ممکن است با استفاده از مواد خاص حساسیت زدا، به بهبود وضعیت کمک کند. بسیاری از موادها و روش‌هایی که در دندانپزشکی برای این منظور مورد استفاده قرار می‌گیرند، به تقویت مینا و محافظت از دندان کمک خواهد کرد. چنانچه حساسیت دندانی ناشی از عوامل زمینه‌ای باشد، پیش از آسیب به دندان و ساییدگی مینا، باید اقدام به درمان آن‌ها کرد. همان‌طور که اشاره شد برخی از مبتلایان به ریفلاکس معده دچار حساسیت دندانی می‌شوند. این دسته از افراد باید برای درمان به متخصص گوارش مراجعه کنند و برای آن‌ها داروهای کاهنده اسید تجویز شود. آن دسته از افرادی که به دلیل تحلیل لثه دچار حساسیت دندانی شده‌اند باید حتما تحت درمان قرار بگیرند. گاهی در موارد شدید تحلیل لثه، احتمال پیوند لثه وجود دارد.
این روش در واقع برداشتن بافت از کام و قرار دادن آن روی ریشه برای محافظت از دندان است. افرادی ‌که به دلیل دندان قروچه دچار حساسیت دندانی شده‌اند باید با تشخیص دندانپزشک از محافظ برای دندان استفاده کنند ضمن اینکه احتمال ارجاع به روانپزشک وجود دارد. گاهی دندان قروچه به دلیل بروز استرس ایجاد خواهد شد در نتیجه استرس باید کنترل و درمان شود. چنانچه درد دندان ناشی از پوسیدگی یا آسیب احتمالی ریشه باشد، درمان‌های مرتبط با حساسیت دندانی چندان تاثیری نخواهند داشت در نتیجه باید اقدام به درمان ریشه کرد. علائمی چون درد خود به خودی دندان بدون علت واضح، ممکن است به دلیل پوسیدگی دندان یا آسیب به ریشه باشد. علاوه بر این، حساسیت در یک دندان خاص به صورت متمرکز نیز باید مورد توجه قرار بگیرد. درد تیز، لکه دار شدن روی سطح دندان و درد در هنگام گاز زدن یا جویدن خوراکی‌ها ممکن است به دلیل پوسیدگی دندان یا آسیب به ریشه باشد که باید درمان شود.