تفسیر وارونـه از آمار اشتغـال

«هادی ابراهیمی» در توضیح آخرین آمار کاهش نرخ بیکاری اعلام‌شده در استان گفت: کاهش بیکاری نشان‌دهنده بهبود وضعیت اشتغال استان یا ایجاد اشتغال بیشتر نیست و در تأیید این موضوع می‌توان به آمار کاهش نرخ مشارکت اقتصادی اشاره کرد؛ یعنی مخرج کسر کم شده که در نتیجه سبب کاهش نتیجه شده است.

این کارشناس افزود: از سال ۱۳۹۸ تا اکنون، بیش از ۱۰ درصد نرخ مشارکت اقتصادی استان کم شده است و در این سه سال نیز به‌شدت با کاهش نرخ مشارکت روبه‌رو بوده‌ایم؛ یعنی اگر نرخ بیکاری چهار درصد کم شده، نرخ مشارکت اقتصادی هم ۱۰ درصد کاهش یافته است. نرخ مشارکت در بهار ۱۳۹۸ در محدوده ۵۰ بود که با کاهش بسیار چشم‌گیر، نرخ مشارکت در بهار ۱۴۰۳ به عدد ۳۹ رسیده است.

وی با اشاره به اینکه در استان هرمزگان موضوع کاهش نرخ بیکاری بسیار بزرگ‌نمایی شده است، افزود: معنای دیگر این ارقام این است که جمعیت فعالان اقتصادی ما بسیار کم شده است؛ یعنی جوانان ما از پیدا کردن کار ناامید شده‌اند و مشاغل کاذبی مثل قاچاق سوخت را جایگزین کرده‌اند. این زنگ خطری است برای مردم هرمزگان که نیروی مولد کار و اقتصادی‌اش از چرخه فعالیت و تولید خارج شده است.

به گفته این کارشناس، عملاً با این عدد، زنگ خطر گسترش بیکاری به صدا درآمده است و مسئولان بایستی برای حل آن چاره‌ای بیندیشند. ابراهیمی در ادامه توصیه کرد: با اعلام نرخ بیکاری استان بایستی نرخ مشارکت اقتصادی هم اعلام شود. نرخ بیکاری از تقسیم جمعیت بیکار به جمعیت فعال اقتصادی به دست می‌آید، پس زمانی که جمع فعالیت اقتصادی کم شود، مخرج کسر هم کاهش می‌یابد.

نزول جمعیت فعال اقتصادی و آمارسازی

ابراهیمی اضافه کرد: جمعیت فعال اقتصادی در چند سال گذشته رو به نزول بوده است. در کشورهای پیشرفته معمولاً بالای ۶۰ درصد جمعیت فعال اقتصادی دارند؛ اما در استان هرمزگان متأسفانه چیزی حدود ۳۹ درصد است. وی افزود: نرخ مشارکت در سال ۱۳۹۸ چیزی نزدیک به ۵۰ درصد بود. همچنین افزود: برخی مدیران با آمارسازی غلط می‌خواهند واقعیت اقتصادی استان را پنهان کنند. با یک محاسبه ساده می‌شود تخمین زد که حدود ۱۲۰ هزار نفر از بازار کار استان و جمعیت فعال خارج شده‌اند. خروج نیروی کار مولد از اقتصاد، نتیجه سیاست‌های غلط بازار کار استان در چند سال اخیر است.

تحلیل بحران فرار جوانان از بازار کار

در تعاریف موجود مرکز آمار، افراد ۱۵‌ساله و بیشتر به‌عنوان جمعیت در سن کار در نظر گرفته می‌شوند. از این گروه جمعیتی، شماری توان و تمایل به اشتغال داشته و با این هدف به جست‌وجوی کار می‌پردازند. این افراد در مفاهیم بازار کار به‌عنوان «جمعیت فعال» شناخته می‌شوند. از تقسیم جمعیت فعال به جمعیت در سن کار، نرخ مشارکت اقتصادی به دست می‌آید؛ یعنی یکی از متغیرهای مهم بازار کار که میزان پویایی و عرضه نیروی کار را مشخص می‌کند و به متغیرهایی چون جمعیت فعال و جمعیت در سن کار که در دل خود جمعیت غیرفعال را نهفته دارد، وابسته است. این شاخص در محدوده ۰ تا ۱۰۰ درصد قرار دارد. هرچه مقدار آن به ۱۰۰ نزدیک‌تر باشد، پویایی بازار کار و تمایل افراد به حضور در بازار کار بیشتر بوده و مقادیر نزدیک به صفر عکس این موضوع را نشان می‌دهد.

آمارهای تازه نشان می‌دهد نرخ مشارکت اقتصادی در بهار امسال حتی در ۱۴ استان نسبت به یک سال گذشته کاهش پیدا کرده است. این اتفاق در استان‌های آذربایجان غربی و شرقی، اردبیل، اصفهان، ایلام، خراسان رضوی، کرمانشاه، کهگیلویه و بویراحمد، گیلان، لرستان، مازندران، هرمزگان، همدان و یزد رخ داده و در این استان‌ها طی یک سال، نرخ مشارکت افت کرده است.

ارقام منتشرشده کشوری توسط مرکز آمار از سال ۱۳۸۴ تا سال ۱۴۰۲ نشان می‌دهد میانگین نرخ مشارکت در این دوره ۱۹ ساله، ۴۲.۵ درصد بوده است. به‌عبارت‌دیگر، طی سال‌های مورد بررسی به‌طور میانگین از هر ۱۰ ایرانی، فقط ۴ نفر تمایل به کار کردن داشته و به جست‌وجوی شغل پرداخته یا مشغول به کار بوده‌اند.

نرخ مشارکت اقتصادی از تابستان ۱۳۹۹ که در اعدادی بالاتر از ۴۱.۵ درصد سیر می‌کرد، تاکنون که نزدیک به چهار سال می‌گذرد، در یک روند سینوسی حرکت کرده است. در بهار سال ۱۴۰۰، نرخ مشارکت اقتصادی ۴۱.۴ درصد بوده، در تابستان به ۴۱.۱ درصد رسیده، در پاییز ۴۰.۹ درصد را ثبت کرده و در زمستان ۱۴۰۰ به ۴۰.۴ درصد کاهش پیدا کرده است. این شاخص مهم پس از آن دوباره رو به بالا رفته و خود را به سطح ۴۱ درصد در پاییز سال ۱۴۰۱ رسانده، اما دوباره در زمستان ۱۴۰۱ کاهش پیدا کرده و به ۴۰.۵ درصد رسیده است.